Tong otdi. Oʻrnimdan turib, nima kiyish haqida oʻylay boshladim. Javonimdagi hamma kiyimlarni titib chiqdim-da, oxiri shim va oppoq futbolka kiyishga qaror qildim. Sochlarimni yoyib, tayyor boʻldim. Oynaga qarab o’zimga bo’lgan ishonchim ortdi. Ko‘chaga chiqqanimda, u o‘sha har doimgi joyimizda kutib turar edi. Qo‘lida bir dasta moychechaklar... — Bugun juda boshqacha ko‘rinyapsiz, — dedi u hayratini yashira olmay. — Siz ham, — deb jilmayib qo‘ydim. — Ha, aytgancha, bu gullar sizga. — Voy, juda chiroyli ekan! Rahmat, deb quvondim. Uning qo‘lida yana qandaydir sumka bor edi. — Xo‘sh, qayerga boramiz? — dedim qiziqqonlik bilan. — Borganimizda ko‘rasiz, — dedi u sirli jilmayib. Oradan bir soatcha vaqt o‘tib, nihoyat yetib keldik. Ko‘z oldimizda yam-yashil keng dalalar namoyon bo ‘ldi. Men anchadan beri bunday toza havodan nafas olmagan edim. — Yuring, sizga otlarni ko‘rsataman, — dedi u. — Bu yerda otlar ham bormi? — deb hayratlanib, quvonib ketdim. — Ha, albatta, — deb javob berdi u. Bu yerlar bobomniki, sizni aynan shu yerga olib kelgim keldi, — dedi u g‘urur bilan.Biz yana yarim soatcha yurdik.Uzoqdan bir kichik uy bilan katta eshik bilan yopilgan joy ko’rindi.Ana u yer deb quli bilan ko’rsatdi va biz yetib keldik. Otxona judayam katta edi va u yerda judayam ko’p otlar bor edi.Bu yerdagi otlar judayam chiroyli ekan dedim.Hozir sizga o’zimni otimni ko’rsataman. — Mana, yetib keldik. Bu — mening otim, ismi Chaqmoq, dedi u qora otning peshonasini mehr bilan silab. — U biroz qaysar, lekin juda sodiq. Xuddi menga o‘xshab... Chaqmoq, tanish, bu — mening sevgilim. U menga yuzlanib, shirin jilmaydi: — Uni silab ko‘rishni xohlaysizmi? — Ha, albatta xohlayman, lekin biroz qo‘rqyapman, — dedim ehtiyotkorlik bilan. U muloyimlik bilan qo‘llarimdan tutdi va ohista otning peshonasiga qo‘ydi. Chaqmoqning issiq nafasi va mayin junini his qilganimda, butun tanamga bir ajib xotirjamlik yugurdi. Qo‘rquvlarim chekinib, otni erkalab silay boshladim. Shu damda o‘zimni dunyodagi eng baxtli insondek his qilardim. Birdan qornimdan g‘alati g‘uldiragan ovoz chiqdi. — Tushlik vaqti bo‘lyapti, siz hali hech narsa yemadingiz-a? — dedi u kulimsirab. — Yuring, birga ovqatlanamiz. Biz bir katta va fayzli uyga kirib keldik. Uyning ichi judayam chiroyli edi. Devorlarda oilaviy suratlar va bir-biridan mag‘rur otlarning rasmlari ilingan turardi. Men ularni qiziqib bir-bir ko‘zdan kechira boshladim. — Bu rasmdagi odam kim? — deb so‘radim bitta suratga ishora qilib. — Bu mening bobom. Yonidagi ot esa Chaqmoqning otasi, — deb javob berdi u. — Ha, bobongiz yoshliklarida juda kelshgan bo‘lgan ekanlar. Xuddi sizga o‘xshaydilar, — dedim suratga tikilib. — Bilmasam... — dedi u xijolat bilan, ammo samimiy kulib. Biz dasturxonni birga tuzadik. Oshxonada o‘zi bilan olib kelgan paketi borligini aytdi. Men ularni olib, ovqatni idishlarga suzdim. Mevalarni yuvib, idishga soldim. Birga o‘tirib tushlik qildik. — Rosa mazali ekan, — dedim. — Bularni o‘zim pishirganman, — dedi u. — Sizdan yaxshi oshpaz ham chiqar ekan, — deb kulib qo‘ydim. — O‘zingizni qanday his qilyapsiz? — deb so‘radi u kutilmagan nigoh bilan qarab. — Men o‘zimni yaxshi his qilyapman. — Charchatib qo‘ymadimi sizni? — Yo‘q, aksincha, bu yerga olib kelib yaxshi ish qildingiz, rahmat. Bu yerning havosi judayam toza va yoqimli shamoli bor. — Agar xohlasangiz, har dam olish kunini birga o‘tkazardik. — Men judayam xohlayman, ammo uydagilarimga nima deb chiqaman? — To ‘g‘ri aytasiz... Deraza yonida o‘tirgan edik. Birdan kuchli shamol turib, yomg‘ir yog‘ishni boshladi. — Voy, endi nima bo‘ladi? Qanday qilib qaytamiz? — dedim unga qarab. — Xavotir olmang, bir-ikki soatda tinadi. — Ungacha zerikib ketamiz-ku? Agar hohlasangiz tepa qavatda kutubxona bor. Bu yerda kitob bormi? — Ha, tepa qavatda kichik bir kutubxona bor. Qanaqa kitob o‘qishni xohlaysiz? Men sizga olib chiqib beraman. — Avval dasturxonni yig‘ishtirib olay, keyin birga tanlaymiz. — Keling, men sizga yordam beraman. — Yo‘g‘e, shart emas, o‘zi ko‘p narsa emas. Lolagulim, men sizni doim asrab-avaylayman. Shuning uchun menga qo‘yib bering, o‘zim yig‘ishtirib olaman. — Xo‘p, unda men kitob olib chiqaman. — Mayli, ehtiyot bo‘ling. Men tepa qavatga zinalar bilan chiqayotgan edim. Uyning devorlarida juda ko‘p rasmlar turardi. Men ularga qarab chiqdim. Kutubxonaga kirdim. U yerga kirishim bilan eski kitoblarning hidi xonaga tarqaldi. Remarkning "Qarzga olingan umr" asarini qo‘limga oldim va xonadan chiqdim. Pastga tushdim. U meni kutib o‘tirgan ekan. — Menga kitob o‘qib berasizmi? Men sizning ovozingizni jon deb eshitaman, — dedi u menga kulib. — Mayli, o‘qib beraman. Siz ham o‘qib berasiz, — dedim kulib. — Kelishdik. Divanga borib o‘tirdim. U ham yonimga kelib joylashdi. Tashqarida yomg‘ir tomchilari derazaga urilar, u damlab kelgan ikki finjon moychechak choyini bug’u ko‘tarilardi. Qo‘limdagi kitobni ochib, mutolaaga kirishdim. Sahifalarni varaqlarkanman, uning tikilib turganini, jimgina kuzatayotganini his qilardim. Nigohlarini uzmay, har bir so‘zni ichimda takrorlayotganimda lablarimning harakatlanishini, sahifani o‘girayotganimda barmoqlarimning yengil titrog‘ini tomosha qilardi. Bu tikilishdan biroz hayajonlansam-da, qalbimda g‘alati bir xotirjamlik uyg‘ondi. — Bilasizmi, nima uchun aynan sizning ovozingizda eshitishni xohladim? Men javob kutib turgandek kitobni tizzamga qo‘ydim. U romashkali choyidan bir xo‘plab, davom etdi: — Kitobdagi qahramonlar taqdiri hozir bizga begona emasdek. Remark "hayotni kechiktirib bo‘lmaydi" deganida naqadar haq edi. Tashqarida bo‘ron bo‘lyapti, dunyo esa qayergadir shoshyapti. Lekin biz hozir shu yerda, shu lahzadamiz. Siz o‘qiyotganingizda, xuddi vaqt to‘xtab qolgandek tuyuldi. Ayting-chi, agar sizda ham o‘sha qahramonlar kabi "qarzga olingan" imkoniyat bo‘lganida, uni nima bilan to‘ldirgan bo‘lardingiz? Uning bu savoli xonadagi yomg‘ir va choy hidiga chuqur bir ma’no berdi. Men kitob sahifalariga va uning samimiy ko‘zlariga qarab, hayotimning eng to‘g‘ri javobini qidira boshladim... Men uning savoliga shunchaki jilmayib qo‘ydim-da, kitob sahifasini sekingina silab, mutolaaga qaytdim. Hozir uzun suhbatlashishdan ko‘ra, Remarkning so‘zlari ko‘nglinmga yaqinroq edi. — Hozir eng hayajonli joyiga keldik, — dedim past ovozda va o‘qishda davom etib: "Inson o‘limdan qochib qutula olmaydi, lekin u hayotni mazmun bilan to‘ldirishi mumkin. Bizning baxtimiz — soniyalarning qadrida..." Men o‘qir ekanman, u ehtiyotkorlik bilan boshini yelkamga qo‘ydi. Endi u nafaqat ovozimni eshitar, balki kitobdagi har bir so‘zning nafasini men bilan birga his qilayotgan edi. Romashka choyining hidi xonaga yanada quyuqroq tarqaldi. Tashqaridagi yomg’ir haliham yog’ar edi. Men kitobning bir bobini tugatdim. U esa ko‘zlarini yumgancha, xuddi shu lahzani xotirasiga saqlab qo‘ymoqchi bo‘lgandek jimgina yotar edi. Kitobni yopdim-da uni ohista unga uzatdim. U boshini yelkamdan ko‘tardi-da, biroz hayron bo‘lib, so‘ngra va’dasini eslab jilmaydi. — Navbat endi sizga. — Men esa dunyodagi eng yaxshi tinglovchiga aylanaman. U kitobni ehtiyotkorlik bilan qo‘liga oldi. Uning ovozi mayin va biroz titroq edi, lekin bu titroqda qandaydir iliqlik bor edi. U o‘qiy boshlagach, xona muhiti mutlaqo o‘zgardi. Endi so‘zlar shunchaki Remarkning asari emas, balki uning qalbidan chiqayotgan sado kabi yangrardi. U o‘qiyotganda, deraza ortiga qaradim. Yomg‘ir endi shunchaki yog’mas edi, deraza oynasidagi tomchilar xonadagi chiroq nurida xuddi kichik olmoslardek yaltirardi. Romashka choyi biroz sovigan bo‘lsa-da, uning hidi hamon havoda edi. Uning har bir so‘zida, har bir tinish belgisida to‘xtashidan rohatlanib unga tikilib o’tirardim. Bir payt u to‘xtadi va kitob ichidan chiqib, menga qaradi: — Bu qahramonlar bir-birini topgani tasodifmi yoki taqdir? — deb so‘radi u kutilmaganda. Uning bu savoli xonadagi shusiz ham taranglashgan samimiyatni yanada kuchaytirdi. Men kitobga emas, to‘g‘ridan-to‘g‘ri uning ko‘zlariga qaradim. U yerda nafaqat qiziqish, balki javobimdan umidvorlik ham bor edi. — Bilasizmi, — dedim ovozimni biroz pasaytirib, — Remark asarlarida tasodiflar bo‘lmaydi. Faqat bir-biriga muhtoj qalb uchrashuvi bo‘ladi. Xuddi biz hozir shu yomg‘ir ostida, shu kitob bilan o‘tirganimiz kabi. Bu tasodif bo‘lishi uchun juda ham go‘zal, shunday emasmi? Men buni aytar ekanman, ehtiyotkorlik bilan uning kaftlari ustiga qo‘limni qo‘ydim. Uning qo‘llari romashka choyi bakalidan hali ham issiq edi. U ko‘zlarini olib qochmadi, aksincha, nigohi yanada teranlashdi. — Menimcha ham, — deb pichirladi u. — Ba’zan hayot bizga xuddi shu yomg‘irdek kutilmagan sovg‘alar beradi. Muhimi, o‘sha paytda yoningda kim borligi. Bu lahzada na kitobning, na tashqaridagi bo‘ronning ahamiyati qolgan edi. Xonada faqat ikki qalbning bir-biriga bo‘lgan ishonchi va Remark satrlaridan ko‘chgan o‘sha "qarzga olingan emas, balki chinakamiga yashalayotgan" lahza hukmron edi. Bu eng to‘g‘ri va eng ta’sirli yakun. Ba’zan so‘zlar ortiqchalik qiladi, eng muhim gaplarni esa sukut aytadi. Xonaga uzoq va qadrli sukut cho‘mdi. Men ham, u ham boshqa gapirmadik. U boshini yana yelkamga qo‘ydi, men esa uning kaftlarini qo‘llarim orasiga olib, barmoqlarim bilan sekingina siladim. Tashqarida yomg‘ir butunlay tindi. Faqatgina tom yuzidan pastga oqayotgan suv tomchilarining kamdan-kam eshitiladigan "taq-tuq" etgan ovozi sokinlikni buzib turardi. Xonadagi romashka hidi va kitob sahifalaridan taralgan eski qog‘oz isi bizga o‘zgacha bir dunyoni hadya etgandek edi. Biz shunchaki o‘tirardik. Na Remarkning qahramonlari, na tashqaridagi namli havo, na ertangi kunning tashvishlari bizni bezovta qilardi. O‘sha lahzada butun koinot shu kichik xonaga, ikki bakal sovigan choyga va bizning bir-birimizga bo‘lgan ishonchimizga bog’liq bo‘lgandi. Men uning nafas olishini eshitib turardim. U esa, ehtimol, mening yurak urishimni tinglardi. Bu shunday osoyishtalik ediki, go‘yo vaqt bizni unutib qoldirgandek va biz abadiy shu yomg‘irdan keyingi shirin sukunatda qolgandek edik. — Hamma narsa o‘z o‘rnida... Hamma narsa shunday bo‘lishi kerak edi, — dedi u menga qarab. — Butun umrimni so‘rashsa, ikkilanmay shu kunga almashgan bo‘lardim. Lolagulim, nima uchun sizni yoqtirishimni o‘zim ham bilmayman. Sizni shunchaki, sababsiz sevaman. To‘g‘risi, hozir siz bilan birga bo‘lishni juda ham xohlayapman. U ko‘zlarimga tik boqardi. O‘sha lahzada unga qanday javob berishni bilmay qoldim. U sekinlik bilan meni quchoqladi. Chamasi besh-olti daqiqa shunday turdik. Yurak urishim tezlashdi, qalbimda qandaydir yoqimli his paydo bo‘ldi. U meni bag‘riga bosib turarkan, sochlarimdan taralayotgan iforni to‘yib-to‘yib hidladi. Shu payt yomg‘ir tinib qolganini payqadim. — Qarang, yomg‘ir tindi, — dedim sekin. — Endi ketsak ham bo‘ladi.U meni quchoqlashni to’htatib,qo’llarini oldida.Lablarimga tikilib qaradi.Uning bu tikilishidan biroz cho’chidim shekilli,birdan o’rnimdan turdim.U negadir bugun yomg‘ir tinishini xohlamagandek menga ma’yus qaradi-da: — Ha, ketsak bo‘ladi, — dedi. Narsalarimizni yig‘ishtirib, uydan chiqdik. Shu payt u menga sovg‘a qilgan gullarni otxonada unutib qoldirganim esimga tushdi. — To‘xtang! Gullar otxonada qolib ketibdi, — dedim xavotir bilan. — Unda siz shu yerda kutib turing, o‘zim olib chiqaman. — Yo‘q, men ham bormoqchiman. — Xo‘p, unda yuring. Otxonaga kirganimizda, bir yosh yigit otlarga yem berayotgan ekan. U biz bilan samimiy so‘rashdi: — Assalomu alaykum! Bu yerlarda qaysi shamol uchirdi? Anchadan beri otlarni ko‘rgani kelmay qo‘yuvdingiz. — "Chaqmoq"ni sog‘ingandim, shuning uchun keldim, — deb javob berdi. — O‘zingiz bilan mehmon olib kelishingizni aytganingizda, tayyorgarlik ko‘rib qo‘yardim. — Yo‘q, shart emas, rahmat. Seni ovora qilgim kelmadi. Tanishib qo‘y, bu — mening sevgilim, — dedi-yu, qo‘limdan mahkam qisib qo‘ydi. Yigit kulimsirab menga qaradi: — Ha, esladim! Demak, bizning yigitning xayolini o‘g‘irlagan qiz siz ekansiz-da? Men uyalganimdan yerga qarab, past ovozda salomlashdim. — Bilasizmi, u siz haqingizda menga juda ko‘p gapirib beradi, — deb kulib qo‘ydi yigit. — Bir biringizga juda mos ekansizlar, baxtingiz ham chiroyli bo‘lsin. Xo‘sh, qachon qo‘lini so‘ramoqchisan? — Bu haqda keyinroq gaplashamiz, hozir ketishimiz kerak. — Ha, kech tushib qoldi. Yaxshi yetib olinglar! Xayrlashib yo‘lga tushdik. Bugun biroz charchagan edimmi, mashinada uxlab qolibman. — Yetib keldik, turing, — degan ovozdan ko‘zimni ochdim. Uning yelkasiga boshimni qo‘yib uxlab qolgan ekanman. Mashinadan tushdim. Ko‘chamizning boshigacha hali bir oz yo‘l bor edi. — Bugungi kun uchun rahmat, — deb jilmayib qo‘ydim. — Aslida men sizga rahmat aytishim kerak, — dedi u va mashinadan guldastani olib uzatdi. Xayrlashdik.
Muallif yangi bob qoʻshganda u shu kitob sahifasida paydo boʻladi. Muallifga obuna boʻling — oʻtkazib yubormaysiz.
Izohlar
0