Katta ko'l kechasi boshqacha edi.
Kunduzi u ochiq, yaltiroq va tanish bo'lardi: qirg'oqdagi qamishzor, narigi tomondagi o'rmon chizig'i, uzoqda uchib yurgan qarg'alar. Kechasi esa ko'l ufqsiz qora ko'zguga aylanar, yarim oyning nuri uning yuzida sovuq kumush yo'l qoldirardi. Qayiq shu yo'l bo'ylab sekin sirg'alib borardi. Eshkaklar suvga tushganda tovush chiqmasligi uchun Tobias ularni yog'li latta bilan o'ragan edi. Faqat tomchilar eshitilardi, bir tekis, uzoq tomchilar.
Freya bu ko'lni hayotida yuzlab marta kesib o'tgan edi: baliq ovlashga, qamish yig'ishga, bozorga ketayotganda. Lekin hech qachon bu yo'l bunchalik uzun tuyulmagan. Har bir eshkak tortishda Marenkadan bir qadam uzoqlashar, o'zi bilmagan joyga esa bir qadam yaqinlashardi.
Freya qayiqning orqasida tizzalarini quchoqlab o'tirar, bilagidagi ipni barmog'i bilan sekin aylantirardi. Marenka allaqachon ko'rinmay qolgan edi, lekin u hamon orqasiga qaramaslikka urinardi. Qaragan zahoti uylarning chirog'i so'nganini, ombor eshigi ochiq qolganini, hamma narsa ketganini ko'rishdan qo'rqardi.
— Savol ber, — dedi Tobias sekin. U eshkak tortar, yuzi qorong'ida ko'rinmasdi.
— Nimadan boshlayin?
— Nima xohlasang.
Freya bir muddat jim turdi.
— Sen meni topganingda... men nima kiygan edim?
Eshkaklarning ritmi bir lahzaga uzildi. Keyin yana davom etdi.
— Ko'ylak. Kichkina, kulrang. Ho'l edi.
— Sen uni saqlab qo'ydingmi?
— Ha.
— Qayerda?
— Qayiq omborining tagida, yog'och sandiqda, smolalangan teriga o'ralgan. — Tobias nafasini rostladi. — Men uni hech qachon yalang qo'lim bilan ushlamaganman, Freya. O'n ikki yil. Olganimda ham qo'lqop bilan oldim. Bu men o'zimga bergan va'da edi.
— Nega?
— Chunki Nariyada hamma narsa qo'l tegishi bilan gapirib yuboradi. — U jilmaydi, lekin tabassumida xursandchilik yo'q edi. — Men bilmasligim kerak edi. Bugun maydonda buning sababini ko'rding.
Freya hech narsa demadi. U sandiqni o'ylardi. O'n ikki yil davomida shu qayiq omborida, u kunda yuz marta o'tib yuradigan joyda, uning bolaligi yog'och sandiq ichida yotgan. U esa bilmagan.
— Men uni olib keldim, — dedi Tobias va orqasidagi xaltaga ishora qildi. — Ko'rpacha orasida. Mira buni ko'rishi kerak.
Freya kuldi, o'zi ham nega kulganini bilmay. Keyin kulgisi bir zumda so'ndi va tomog'iga nimadir qisildi. U Tobiasga yana nimadir demoqchi bo'ldi, lekin so'zlar o'rniga faqat nafasini ichiga tortdi.
Shunda Tobias eshkakni to'xtatdi.
— Eshityapsanmi?
— Nima?
— Hech narsa.
Freya quloq soldi. Haqiqatan ham, hech narsa eshitilmasdi. Oldin ko'l ustida qurbaqalar bir-birini chaqirar, qamishzordan hasharotlarning ingichka tovushi kelardi. Endi esa jimlik edi. Qayiq atrofidagi suv ham xuddi muzlagandek, bir tekis, to'lqinsiz yotardi. Qayiq o'zi sekin oqib borardi, ammo uning ketidan hech qanday izlar qolmasdi.
Qayiqdan taxminan yigirma qadam narida esa hayot davom etardi. U yerda qurbaqalar baqirar, suv chayqalardi. Faqat qayiq atrofida katta, ko'rinmas doira bor edi, va doira ularni kuzatib, birga siljirdi.
Freya ko'kragidagi nafasni ushlab turganini endi angladi. U sekin, ehtiyotkorlik bilan nafasini chiqardi.
Qurbaqalar qayiqning yonida birdan sayray boshladi. Suv chayqaldi. Doira yo'qoldi.
Tobias hech narsa demadi. Faqat bilagidagi ipni qisib, eshkakni yana suvga tushirdi. Lekin uning yelkalari avvalgidan biroz bukilgandek tuyuldi.
— Ko'rdim, — dedi u nihoyat, past ovozda. — Lekin hozir bu haqda gapirmaylik.
Tong Lakerootni kulrang tuman ichida kutib oldi.
Bu shahar ko'lning janubiy qirg'og'ida, qadimiy tollar ildizlari suvga tushgan joyda joylashgan edi. Ildizlar shu qadar qalin va uzun ediki, ular tabiiy ko'priklar bo'lib, uylarni, dokni, bandargohni bir-biriga bog'lab turardi. Shuning uchun uni Lakeroot, ko'l ildizi deb atashgan. Uylar yog'och ustunlar ustida qurilgan, ko'chalar ko'priklar va tor xodalar, yo'lni esa ko'pincha qayiqda bosib o'tish kerak edi. Dok bo'ylab don ortilgan kemalar, quritilgan baliq to'la qopchalar, rangli shoyi balllar yotardi.
Va har joyda xotira o'quvchilari bor edi.
Bu yerda har bir tovar sotilishdan oldin o'qiladi: don qayerdan keldi, yuk kim tomonidan qanday yo'l bilan yetkazildi, kim aldadi. Dok bo'ylab egilgan yelkali ayollar va erkaklar ko'zlarini yumib, qo'llarini yuk ustiga qo'yib turishardi, ularning har biri o'z navbatini kutayotgan xaridorlar bilan o'ralgan edi.
Freya plashining qalpog'ini boshiga tortdi. Qalpoqni Tobias olib kelgan edi: yoqasi katta, ko'zlarini deyarli yopib turardi. Uning bu yerda hech kimni ko'zini bog'lab qo'yishdan, xotirasini o'chirib qo'yishdan qo'rqishi bor edi. Marenkada bu odatiy hol edi, lekin bu yerda har qadamda o'nlab o'quvchilar bor.
— To'g'ri yur, — dedi Tobias past ovozda. — Hech kimga yaqin kelma. Hech kim bilan ko'z qarashi.
Lekin uning ogohlantirishi kechikdi. Dok bo'yidagi bir yosh yigit, o'n sakkiz yoshlardagi, bir bochka ustida egilib, ko'zlarini yumgan holda turardi. Freya yonidan o'tayotganda, u hayratdan qalpoqni orqaga surdi.
— Nega yana xira? — deb g'o'ldiradi u. — Hozirgina aniq edi... men bochkani ko'rib turgandim...
Freya qadamini tezlatdi. Tobias esa uning bilagidan tutib, ko'chaga burildi.
— Ketdik, — dedi u shoshilmay, lekin qat'iy.
Ular tor ko'priklar, osilgan arqonlar, ichi bo'sh bochkalar orasidan o'tdilar. Qayerdadir qaynayotgan baliq sho'rvasi hidi, qayerdadir tutatilgan o'tin hidi. Yo'lni Tobias yaxshi bilardi, u bu yerga ilgari ham kelgan edi. Freya buni sezdi, lekin so'ramadi.
Yo'lda ular to'xtab qolishga majbur bo'lishdi. Ko'prikning o'rtasida ko'p odam to'planib, bir-birini turtib, nimadir tomosha qilardi. Tobias Freyani yelkasidan ushlab, devor yoniga tortdi.
Doira o'rtasida, yoyilgan yupqa gilam ustida bir savdogar turardi. U semiz, kiyimlari yaltiroq, yuzi esa terdan yaltirardi. Uning ro'parasida kichkina, oriq o'quvchi ayol qo'lida uchta qop ushlab, ko'zlarini yumib turardi.
— Bu don o'tgan haftada Seren qishlog'idan kelgan, — dedi ayol sekin. — Lekin uni yuk kemasiga yuklayotganlarni ko'ryapman. Yomg'irdan keyin ular nam bo'lgan. Va... — u yuzini burishtirdi. — Yuk kimdir tomonidan almashtirilgan. Eski, bo'zlagan don yangi qoplar ichiga solingan.
Savdogarning rangi o'chib, orqaga tisarildi. Atrofdagilar g'ala-g'ovur qilishdi. Hech kim baqirmadi, hech kim urmadi. Faqat yoshi ulug' bir kishi xotirjam ovozda dedi: "Pulni qaytar, Jori. Va yana shunday qilma." Savdogar indamay hamyonini ochdi.
Freya buni uzoqdan kuzatardi. Marenkada xotira o'qish o'yin va bayram edi. Bu yerda esa u adolat, ish va tartib edi. Bu yerda yolg'on gapirish mumkin emasdi, chunki har bir narsa o'z ovozi bilan gapirardi.
Va bu yerda Freya yaqin kelsa, hamma narsa jim bo'lib qolardi.
U qalpoqni yana chuqurroq tortdi.
Oxir-oqibat ular shaharning chekkasiga yetdilar. Shu yerda, suv ustida, eng chekkadagi eski ustunlar ustida kichkina uy turardi. Uning tomi bir tomonga biroz og'gan, devorlari yillar davomida shamol va yomg'irdan kulrang tus olgan, eshigi va deraza romlari esa chuqur-chuqur zangori rangga bo'yalgan edi. Ayvon tomonidan o'nlab, balki yuzlab ingichka iplar osilib turardi. Har birida tugunlar, har birining uchida esa kichik shisha tomchi yoki suyak parchasi osilgan. Shamol esganda ular bir-biriga urilib, yupqa, g'alati musiqa chalardi.
Tobias eshikka yaqinlashdi, lekin qo'l ko'tarishga ulgurmadi.
— Kiring, — dedi ichkaridan qari ayolning ovozi. — Men sizni o'n ikki yildan beri kutyapman.
Mira ellik yil avval go'zal bo'lgan va qari bo'lib ham hech narsasini yo'qotmagan ayollardan edi. Baland bo'yli, ingichka, uzun oq sochlari qalin o'rim bo'lib bir yelkasidan oshib turardi. Ko'zlari xira, sutdek oqarib ketgan edi, lekin u eshikka qaraganda go'yo aniq ko'rayotgandek tuyulardi. Ikkala qo'lida tirsagigacha tugunlari bor iplar o'ralgan, har bir barmog'ida esa qora siyoh bilan chizilgan tugun shaklidagi naqsh bor.
U stol ortida o'tirib, ip to'qirdi. Qo'llari ishlayotganda boshi ko'tarilmas, ammo mehmonlar kirganda to'g'ri ularga qarab gapirardi.
Xona kichkina, lekin hamma narsa joy-joyiga qo'yilgan edi. Devorlar bo'ylab tokchalar, ularda yuzlab ip o'ramlari, har biri o'z rangida, o'z tugunlari bilan. Deraza yonidagi tokchada kichik shishalar turardi: ba'zilarida suv, ba'zilarida qum, ba'zilarida quritilgan o't. Har biri kimningdir xotirasini o'zida saqlardi. Pechkada choynak qaynardi va xona o'tmishda yig'ilgan ming xil hidga to'lgandek tuyulardi: yomg'ir, dengiz, non, yog'och tutuni.
— Tobias, — dedi u. — O'n ikki yilda soqolingga kul tushibdi.
— Hamma narsaga kul tushadi, Mira.
— Bu to'g'ri. — U boshini sal burdi. — Va bu u.
Freya eshik ostonasida qotib qoldi. Mira unga qaramagan, lekin uning qaysi joyda turganini, qanday turganini bilardi.
— Yaqin kelma, qizim, — dedi kohin yumshoq ovozda. — Eshik oldida turaver. Men seni ko'rolmasam ham, his qilyapman. Yoningda turganingda, mening ko'zlarim o'rnida ikkita qora dog' paydo bo'ladi, xuddi bulut tushgandek.
— Kechirasiz, — dedi Freya.
— Yo'q, kechirim so'rama. U sening aybing emas. — Mira ipni qo'liga olib, bir tugunini ushladi. — O'n ikki yil oldin Tobias mening oldimga kelgan edi. U men bilan gaplashmoqchi bo'lgan. U menga bir narsa so'ragan edi.
— Men so'ragan edim, hech narsa aytmasligingni, — dedi Tobias.
— Ha. — Mira jilmaydi. — U meni xotirasiga ishonib topshirdi, o'zi esa bilishdan qochdi. Siz ikkalangiz bir-biringizdan ham, o'zingizdan ham yashiringan odamlarsiz.
— Siz meni xafa qilmoqchimisiz? — dedi Tobias quruq ovozda.
— Sizdek odamni xafa qilib bo'lmaydi, — javob qildi Mira. — Siz xafa bo'lishni ham tugun bilan eslab yurasiz.
Freya hayron bo'lib qoldi. Bu ikki odam o'n ikki yil ko'rishmagan bo'lsa ham, go'yo kecha ajralishgandek gaplashardi.
Tobias xaltani stolga qo'ydi va ehtiyotkorlik bilan ko'rpachani ochdi. Ichida smolalangan teriga o'ralgan kichik bog'lam bor edi. U qo'lqopini kiyib, teri o'rovni yecha boshladi.
Freya qo'llarini ko'kragiga bosdi.
Ichidan, avval kulrang mato ko'rindi. Keyin to'liq ko'ylak: bola ko'ylagi, nozik zig'ir matodan, yenglari uzun, ahyon-ahyonda qotib qolgan loy dog'lari bilan. Etagi bo'ylab, juda ingichka, deyarli ko'rinmas kumush ip bilan tikilgan naqsh bor edi: ketma-ket kichik to'lqinlar yoki shamol izlari.
Mira ko'ylakni qo'liga olishdan oldin bir lahza jim turdi.
— Tobias, — dedi u. — Qizni tashqariga olib chiq.
— Men ham... — deb gap boshladi Freya.
— Ayvonda, — dedi kohin. Ovozi yumshoq edi, lekin hech qanday e'tirozga o'rin qoldirmasdi. — Sen yoningda bo'lsang, men hech narsa ko'rmayman. Men o'qishim kerak, va uni faqat siz yo'q payt o'qiy olaman.
Freya Tobias orqasidan ayvonga chiqdi. Ular devor ortida, suv ustida, osilgan iplarning shivir-shivirini tinglab turishdi. Pastda to'lqinlar ustunlarga urilar, qayerdadir qush chaqirardi.
Bir daqiqa o'tdi. Ikki daqiqa. Devor ortida hech qanday tovush yo'q edi.
Keyin ichkaridan o'tkir nafas chiqqani eshitildi, go'yo kimdir baland joydan yiqilib ketayotganday.
Freya tashqarida turgan joyidan sakrab o'rnidan turdi, lekin Tobias uning yelkasiga qo'lini qo'ydi.
— Sabr qil.
Yana bir necha daqiqadan keyin eshik ochildi. Mira ostonada turardi. Yuzi oqarib ketgan, ko'zlari avvalgidan ham xirarroq edi. Qo'lida ko'ylakni mahkam ushlab turardi, go'yo uni birov tortib olishi mumkindek.
— Kiringlar, — dedi u. — Eshikni yoping.
Mira stolning bir chetiga o'tirdi. Ko'ylak uning tizzasida yotardi. U ko'zlarini Freyaning tomoniga qaratdi, garchi uni ko'rmasa ham.
— Men sizga ko'rganlarimni ayta olaman, lekin hammasini emas, — dedi u. — Chunki bu xotira butun emas. Uning o'rtasida bo'shliq bor, go'yo kimdir uni ataylab o'chirgan.
Freya hech narsa demadi. Uning qo'llari sovuq edi.
— Eng avval shuni bilishing kerak, — davom etdi Mira. — Bu ko'ylak Nariyada tikilmagan.
— Qayerda? — so'radi Tobias.
— Sovuq joyda. Juda sovuq joyda. — Kohin barmog'i bilan kumush ipni silab chiqdi. — Bu ip Elarisniki. Men uni bilaman, ularning to'quvchilari shunday ingichka kumush ip bilan faqat qirollik ishiga naqsh tikishadi. Oddiy odam ko'ylagiga bunday ip qo'ymaydi.
Tobias ko'zlarini yumdi. Freya uning bilagidagi iplarni qisib, bir narsani eslashga urinayotganini ko'rdi.
— Bu ko'ylakni bir ayol tikkan, — dedi Mira. — Uning qo'llari tinmay titrab turgan. U har bir chokni qo'rquvdan emas, shoshilishdan qilgan, go'yo vaqt tugab borayotgandek. U ko'ylakni qor yog'ayotgan kechada, bolaga kiygizgan. Bola uxlayotgan edi. Ayol esa... — kohin nafasini rostladi. — Ayol yig'lamasdi. U qattiq tishlab turgan edi.
Freya ichida nimadir ko'tarildi: aniq, og'riqli, nomsiz.
— U men... men onamni... — U so'zlarni topolmadi.
— Men bilmayman, ular kim edi, — dedi Mira. — Xotira bu yerda uziladi. Lekin ayolning qo'llarini sezdim. Ular seni sevgan. Bu hech shubhasiz.
Freya ko'zlariga yosh kelganini sezmadi. U shunchaki indamay turdi va yig'ladi, tovushsiz, nafasini ushlagancha. Tobias uning yoniga kelib, yelkasidan quchoqlab oldi.
— Qiz, — dedi Mira, ovozini sekinlashtirib. — Sen Nariyada tug'ilmagansan. Sen sovuqdan kelgansan. Va kimdir seni bu yoqqa qutqarish uchun olib kelgan, tashlab ketish uchun emas. Buni his qildim.
— Elarisdan, — shivirladi Freya. — Emeric... u Elarisdan.
— Ha. — Mira bosh irg'adi. — Va agar u seni qidirayotgan bo'lsa, sababi bor. Bu sabab esa qiziq emas, qizim. Bu sabab xavfli.
— Kim o'chirgan? — so'radi Freya, ovozini barqaror tutishga urinib. — Xotirani. Buni kim qila oladi?
Mira bir muddat jim turdi. Choynak qaynab, qopqog'i sekin tinib qoldi.
— Xotirani o'qish mumkin, — dedi u. — Uni tugunga bog'lab saqlash mumkin. Lekin uni buyumdan o'chirish... Buning uchun juda kuchli bir narsa kerak. Yoki juda ko'p odam. Yoki kimdir bunday kuchga ega bo'lmagan, lekin uni olgan.
— Olgan?
— Bu mening taxminim, xolos. — Kohin choynakni ko'tarib, uch piyolaga choy quydi. Birini Freya tomonga surdi. — Ich. Ko'zlaring qizarib ketibdi.
Uzoq jimlik cho'kdi. Tashqarida iplarga osilgan shishalar sekin jaranglardi.
— Yana bir narsa, — dedi Mira. — Mening so'zlarimni eshit va hech kimga aytma. Elarisning ovozi seni ta'sir qilmaydi, to'g'rimi?
Freya Tobiasga qaradi. U ham unga qaradi.
— Men hech narsa demadim, — dedi Tobias.
— Kerak emas. Men bilaman. Sen atrofingda hech narsa o'qilmasligini bilaman. Bu uning yana bir belgisi. — Mira jilmayib qo'ydi, ammo yuzidagi xavotir ketmadi. — Bu oddiy narsa emas. Bu kasallik ham emas. Bu... men hozir ayta olmayman, chunki bilmayman. Lekin kimdir seni bilib turib yashirgan. Va bu odamlar nima qilayotganini bilishgan.
Tobias bir qadam orqaga chekindi.
— Men tashqariga chiqaman, — dedi u.
Freya hayron bo'lib unga qaradi.
— Tobias...
— Qolganini men bilmasligim kerak, Freya, — dedi u sekin. — Sen qayerga borasan. Men buni bilsam, Emeric uni mendan oladi. Menga bir so'z kifoya, ovoz bilan so'ralsam, tilim o'zi gapirib yuboradi. Mira senga yo'lni ko'rsatadi. Men esa Marenkaga qaytib, hech narsa bilmasligimni haqiqatan ham aytaman.
U xonadan chiqib, eshikni ehtiyotkorlik bilan yopdi.
Mira stolning tortmasidan kichik, qora ip o'ramini chiqardi. Uning bir uchida o'nlab tugunlar bor edi, har biri boshqa-boshqa o'lchamda, har biri o'z joyida.
— Seni Lakerootda ushlab turish xavfli, — dedi u. — Elarisning chavandozlari bu shaharga ikki kun ichida yetib keladi. Bugun ko'l bo'yida janubga ketayotgan yuk kemasi bor. Unga chiq. Janubiy sohilda yo'l o'rmonga olib boradi. Bu Ashvara chegarasi.
— Ashvara? — Freya engil seskandi. U bu nomni faqat ertaklarda eshitgan edi: soyalar o'lkasi, qalin o'rmon, odamlar soya ichida yo'qolib ketadigan joy.
— Ha. U yerda soya ko'p, va soyalar seni himoya qiladi. Elarisning chavandozlari u yerda ko'proq tuzoqqa tushadi. — Mira ip o'ramini unga uzatdi. — Dimroot degan qishloqqa bor. Dravin degan yo'lboshchini top. Unga shu ipni ko'rsat. Ichida mening xotiram bor: seni tanishtiraman, o'sha uchun u senga ishonadi.
— Dimrootda Ashvara chegarasi boshlanadi, — qo'shdi Mira. — Dravin seni o'zining o'rmonida kutadi, chunki bu yoqqa, ochiq tekislikka, u kela olmaydi. Ashvaralikning kuchi soyada. Bizning Nariyada esa soya yo'q. Bu yerda u shunchaki odam, biroz sekin, biroz kuchsiz. Shuning uchun u hech qachon ko'l bo'yiga chiqmaydi.
— Ularning kuchi shunday ekanini bilmasdim, — dedi Freya.
— Hamma o'z zaifligini yashiradi, qizim. Kuchini esa hamma ko'rsatadi.
Freya ipni ehtiyotkorlik bilan qo'liga oldi. U sovuq va og'ir tuyuldi, go'yo yuragiga biror kimning so'zi bog'langandek.
— Unga ishonsam bo'ladimi?
Mira bir lahza o'ylanib qoldi.
— Hamma narsasiga emas, — dedi u. — Dravinning o'z sirlari bor. Lekin u senga zarar yetkazmaydi. Bunga ishonaman. Va hozir sening yagona tanlovlaring: unga ishonish yoki yolg'iz qolish.
Freya ko'ylakka qaradi. Mira uni sekin ko'tarib, ehtiyotkorlik bilan teri o'rovga o'radi va unga uzatdi.
— Buni sen olib yur. Bu sening ko'ylaging.
Freya uni ko'kragiga bosdi. U yengilgina smola va eski loy hidi keldi. Va bu hid birdan unga hamma narsadan yaqin tuyuldi.
Tobias uni dokda kutib turardi. U yuk kemasi yaqinida, bochkalar orasida, bukilgan yelkalar bilan turar, Freya kelayotganini ko'rganda yuzi yumshab ketdi.
— Hammasi tayyormi? — so'radi u.
— Ha.
— Nima haqida gaplashganingni menga aytma.
— Aytmayman.
Kema kapitani, semiz, mo'ylovli, yuzi quyoshdan qoraygan odam, ularga qaramasdan, yuk ortish bilan band edi. Tobias unga bir hamyon tangani qo'liga tutqazdi. U ichiga qaramasdan cho'ntagiga tiqdi va bosh irg'adi: ketishga ruxsat.
Freya trapga chiqishdan oldin to'xtadi. Tobiasga o'girilib, nima deyishni bilmay turdi. Ellik besh yoshli baliqchi, bukilgan qaddi, kulrang soqoli, bilagidagi iplar. O'n ikki yil davomida uning butun dunyosi.
— Men qaytib kelaman, — dedi u nihoyat.
— Bilaman.
— Sen esa... Emeric senga...
— Men hech narsa bilmayman, — dedi Tobias va jilmaydi. U jilmayishi bilan sekin qo'lini cho'zib, Freyaning bilagidagi ipga tegdi. U o'zi bog'lagan tugunni ushlab, bosdi. — Bu tugun hamon sendami?
— Hech qachon yechmayman.
— Va yana bir narsa, — dedi Tobias va xaltasidan ikki bo'lak non hamda kichkina pichoq chiqardi. — Janubda o'rmon ichida odamlar kam. Qorningni och qoldirma. Yolg'iz tunama, ehtiyotkor bo'l. O'rmonning o'z qonunlari bor.
— Sen o'rmonni bilasanmi?
— Yo'q. — U kuldi. — Lekin otam bilardi. U hamisha shunday derdi.
— Yaxshi. Men unutib qo'yadigan bo'lsam, sen eslat. — Uning ovozi titrab ketdi, lekin u o'zini bosdi. — Men senga bir narsani aytishim kerak. Men bu o'n ikki yilni... eng baxtli yillar deb bilaman. Bu haqiqat. Buni unutmayman, hatto tugunsiz ham.
Freya Tobiasni quchoqladi. U yaxshi, smola va yog'och va ko'l hidi keldi. Qo'llari uning yelkalarini mahkam siqdi. U hech qachon uzoq yig'lamas, ammo bu safar yuzini uning yelkasiga bosib, bir lahza qimirlamay turdi.
Kema signalini chaldi. Tobias uni sekin itarib qo'ydi.
— Boraver, qizim.
Freya trapdan kemaga ko'tarildi. Bir tomonga o'tirib, ko'zlarini dokdan uzmadi. Tobias u yerda turardi. Kichik, bukilgan, tanish. Kema sekin ko'ldan uzoqlasha boshladi.
Tuman asta-sekin tarqala boshladi. Lakerootning tol ildizlari, osma ko'priklari, ustunlar ustidagi uylar ortda qoldi. Eng chekkadagi ustunlar ustidagi kichik uyning iplari esa hamon yengil shamolda jaranglab turardi, go'yo xayrlashayotgandek.
Kema ko'lning o'rtasiga chiqqach, quyosh ko'tarildi. Suv yaltirab ketdi, uzoqda janub qirg'og'ining ingichka qora chizig'i paydo bo'ldi. Matroslar arqonlarni tortar, kimdir yuqoridan baland ovozda qo'shiq xirgoyi qilardi. Hech kim Freyaga qaramasdi. U yuk bochkalari orasida o'tirib, ko'ylak o'ralgan bog'lamni tizzasiga qo'ygan, ustidan qo'lini silab chiqardi.
U hech narsa o'qimasdi. Lekin ayol haqida o'ylardi. Qo'llari titragan, tishini qattiq tishlab turgan ayol haqida. U kim edi? Nega Freyaning yuzini eslay olmasdi? Nega kimdir bu ko'ylakni saqlab qo'ygan, lekin yuzlarni o'chirib tashlagan?
Uning ichida endi yangi savol paydo bo'lgan edi: nafaqat men kimman, balki men kim bo'lishni tanlayman.
Bu savolga hozircha javob yo'q edi. Lekin u endi qo'rqmasdan o'ylay olardi.
Bilagida ikkita ip bor edi: biri Tobiasning tuguni, ikkinchisi Mira bergan qora ip. Biri ota, ikkinchisi begona. Ikkalasi ham bitta yo'lga olib borardi.
Freya bilagidagi ipni mahkam ushladi. Keyin, o'ziga ham sezdirmay, jimgina ko'zlarini yumdi.
Ilk marta u nafasini ushlab turmadi. Va kema atrofidagi suv ham o'zgarmadi, oddiy, shovqinli, tirik bo'lib qoldi.
Izohlar
0