Marenkada tong ko'l ustidan ko'tarilgan tuman bilan boshlanardi.
Tuman ko'lning sokin yuzidan oq tutundek chiqar, qamishzor ustida bir lahza to'xtab, quyosh balandlagach, jimgina erib ketardi. Nariyaning bu burchagida hamma narsa shunday edi: ochiq, sokin va yorug'. Qishloq uchta ko'lning orasida, yassi dala bilan past o'rmon chekkasiga yoyilgan: yog'och uylar bir-biriga yaqin, ko'chalar qisqa, ufq esa har tomonda ko'rinib turardi. Bu yerda tepaliklar yo'q, baland daraxtlar ham kam. Tushga yaqin quyosh shu qadar to'g'ri tushardiki, odamlarning soyasi oyoqlari ostida kichik, ojiz dog'ga aylanardi.
Freya buni hech qachon o'ylab ko'rmagan edi. Soya haqida o'ylash uchun avval uning yo'qligini sezish kerak, u esa boshqa joyni ko'rmagan.
U ko'l bo'yidagi qayiq omborining yonida, ho'l taxta ustida o'tirib, to'r tuzatayotgan edi. O'n yetti yoshda, ingichka, qop-qora sochlari ikki o'rim qilib bog'langan. Qo'llari yupqa ip orasida tez va aniq harakat qilardi. Tugun, halqa, tortish, tugun. Barmoqlari buni uyqusida ham bajara olardi.
Marenkaning ertalabi shovqinli emas edi. Qayerdadir xo'rozlar bir-birini chaqirar, ko'l bo'yida baliqchilar to'r va eshkaklarni tayyorlar, yassi dala ustidan esadigan shamol qamishlarni sekin shitirlatardi. Ayollar quduq yonida suv olib, kechagi yangiliklarni bo'lishar, bolalar esa ko'cha chetida yangi o'rgangan xotira o'yinlarini sinab ko'rishardi. Biri tosh ushlab, uni kim terib kelganini aytar, boshqasi "yo'q, adashding" derdi. Bu o'yin kunlar bo'yi davom etardi.
Freya bu tovushlarning hammasini sevardi. Faqat ularning bir qismi bo'lmagan joyda turgandek tuyulardi. U ko'p yillardan beri bolalar o'yinidan uch qadam narida to'xtashni o'rgangan edi va birov uni chaqirmaguncha yaqin bormasdi.
— Yana o'ylanib qolibsan, — dedi Tobias qayiq ichidan.
— Yo'q, — dedi Freya, qaramasdan.
— Uchinchi marta halqani teskari bog'lading.
Freya qo'liga qaradi. Haqiqatan ham, halqa teskari edi. U indamay uni yechdi.
Tobias qayiqdan chiqib, yog'och tayoqqa tayanib uning yoniga o'tirdi. Ellik besh yoshlarda, yelkalari keng, ammo qaddi sal bukilgan, soqoli kulrang, ko'zlari esa har doim biroz uzoqqa qaraydigan odam. Chap bilagiga ko'plab tugunlari bor ingichka charm ip o'ralgan edi. Har bir tugun boshqacha, har biri o'z sirini saqlardi.
Nariyaliklarning ko'pchiligi shunday ip taqardi. Sababi oddiy edi: ular boshqalarning xotirasini buyumlardan o'qiy olardi, lekin o'zlarining xotirasi suvdagi iz kabi tez xiralashardi. Shuning uchun har muhim narsaga tugun tugishardi: bu qarz, bu tug'ilgan kun, bu va'da. Tugunni ushlab, uni kim va nega bog'laganini yana esga olish mumkin edi.
— Bugun bozor kuni, — dedi Tobias. — Baliqlarni olib bor. Yarmini Hannega ber.
— Hannega ming marta bergan edim.
— Unda bugun ming birinchi marta.
Freya kuldi. Tobias bilagidagi ipni silab, bir tugunni ushladi va ko'zini yumdi, nimadir esiga tushishga urindi. Keyin ko'zini ochib, "ha, to'g'ri" dedi, go'yo hech narsa bo'lmagandek.
Freya uning bu odatini yaxshi bilardi. Tobias hech qachon biror narsani unutganini tan olmasdi. Faqat tugunlarini ushlab, jim turardi.
— Tobias, — dedi Freya birdan. — Sen hech o'ylab ko'rganmisan, men nega o'qiy olmasligimni?
Tobias qo'lini to'xtatdi. Bir lahza ko'lga qaradi.
— Ko'p o'ylaganman.
— Va?
— Va har safar bir xil xulosaga kelaman. — U jilmaydi, lekin ko'zlari jiddiy edi. — Ba'zi daryolar sekin oqadi, qizim. Ba'zilari esa hech kim o'ylamagan joydan yo'l topadi.
— Bu javob emas.
— Bilaman. Lekin boshqa javobim yo'q.
Freya boshqa so'ramadi. U Tobiasning bu so'zlarida yolg'on yo'qligini bilardi, faqat ular yarmi edi. Tobias ba'zan shunday gapirardi: gapning o'rtasida to'xtab, qolgan qismini ko'lga qoldirardi. O'n ikki yildan beri Freya bu to'xtashlarni sanashni o'rgangan edi.
Freya o'z bilagiga qaradi. U yerda hech qanday ip yo'q edi. Uning ipga hojati bo'lmagan. U hamma narsani eslardi: uch kun oldingi nonushtani, ikki oy oldin yomg'ir yoqqan kunni, ko'l ustida suzayotgan ikki oqqushning aksini, o'n ikki yil oldin Tobias uni birinchi marta qayig'iga o'tirg'izgan kunni. Bu Marenkada g'alati hisoblanardi. Hech kim bunday emas edi.
U o'zining eng birinchi xotirasini ham aniq eslardi. Aynan shu xotira uni boshqalardan farq qiladigan qilib qo'ygan edi.
Bu kulrang, yomg'irdan keyingi sovuq tong edi. Ko'lning qirg'og'ida past tuman, ho'l qum, qamish orasida kichkina bola o'tirardi. Besh yoshlarda, yupqa ho'l ko'ylakda, titrab. Uning yonida hech kim yo'q, hech narsa yo'q edi. Keyin qamishzor orasidan yog'och tayoqqa tayanib bir odam keldi. Baland, kulrang soqolli, qo'llaridan smola hidi kelardi.
"Qo'rqma", degan edi u. "Men sening yoningdaman."
Freya o'sha so'zlarni, o'sha ovozni, o'sha smola hidini hamon eslardi. Lekin undan oldin nima bo'lganini eslay olmasdi. Hech narsani. Qayerdan kelgani, kim bilan bo'lgani, nega ko'lning bo'yida o'tirgani. Uning xotirasi o'sha tongdan boshlanardi, go'yo bundan oldin qora devor turgandek.
Marenkada hamma narsani unutishardi. Freya esa hamma narsani eslardi, faqat bitta joydan tashqari.
Uning eng birinchi xotirasi qayiq edi.
Besh yoshlardagi bola, ho'l yog'och ustida yotibdi, qo'lida nimadir mahkam siqilgan. Tepasida katta, qo'pol qo'l, soqolli yuz va bir ovoz: "Qo'rqma, hozir quruq joyga olib boramiz." Bundan oldin hech narsa yo'q. Bo'shliq. Bu bo'shliq unga bolaligidanoq yopiq eshikdek tuyulgan: ichkarisida nima borligini bilmagan holda, uning ortida yashashga majbur bo'lgan xona kabi.
Har kuni kechqurun, ish tugagach, Freya ko'l bo'yidagi eski iskalaga chiqib o'tirar, oyoqlarini suvga solib, ko'zlarini yumardi. U yana boshidan eslashga urinardi: qayiq, qo'ldagi narsa, o'sha ovoz. Va har safar o'sha eshikka yetib borib, to'xtardi. Lekin bu urinishdan hech qachon voz kechmadi. Nariyaliklar xotirasini tugunlar bilan saqlardi. Freya esa uni sabr bilan, kun sayin bir qadam qo'yib, qidirardi.
Lekin eng g'alatisi boshqa narsa edi.
Marenkada bolalar olti yoshida birinchi marta buyumdan xotira o'qirdi. Kimdir qoshiqdan uni ushlagan ayolning qo'lini ko'rardi, kimdir eski taroqdan bir qizning yig'lagan kechasini. Birinchi marta o'qigan bola hayratdan qichqirib yuborar, ota-onasi esa uni quchoqlab, hamma qo'shnilarni chaqirardi.
Freya o'n yetti yoshga kirgan, lekin hali bironta ham xotira o'qimagan edi.
Hech narsa. Qoshiq faqat qoshiq bo'lib qolardi, sovuq, jim va og'ir. Hech kim buni qo'pol aytmasdi. Aksincha, hamma juda yumshoq munosabatda bo'lardi, bu esa ba'zan yomonroq edi.
Bozor kuni qishloqning o'rtasidagi kichik maydonda o'tkaziladi. Maydonning o'rtasida qadimiy eman o'sardi, uning ostida esa mol-mulk bilan to'la savatlar, to'r, quritilgan baliq, mis idishlar yoyilgan edi. Freya baliq to'la savatni ko'tarib kirganida, maydon allaqachon odamlarga to'lgan, havoda yog' va tutun hidi turardi.
Bozor kuni Marenkaning eng gavjum kuni edi. Shimoldan kelgan savdogarlar mis idishlarni yoyar, ko'lning narigi tomonidan baliqchilar yangi tutilgan oq baliqlarni tizib qo'yar, ayollar o'tgan haftaning yangiliklarini bir-biriga quvonch bilan aytib berardi. Bu yerda hamma buyum ushlashga erkin edi: yangi sotib olingan sholchani, o'yinchoqni, sovg'a qilingan taroqni. Har birida kimningdir qo'li, kimningdir mehri, kimningdir yashirin xotirasi bo'lardi. Odamlar uni o'qishdan zavq olardi.
Freya buni ko'p yillardan beri bir chetdan kuzatardi. U buyum oldi-sotdi bo'ladigan tomonga kam kirar, savatini ko'tarib, har doim devor bo'ylab, odamlardan biroz uzoqroqdan yurardi. Hech kim unga "yaqin kelma" demagan, lekin u buni o'zi o'rgangan edi, xuddi qish kunida o'chayotgan olov oldidan chekingandek.
Marenkada bozor kuni bayramga o'xshardi. Savdogarlar Lumeradan, ko'llarning narigi sohilidan, hatto janubdagi o'rmonlardan kelardi. Bolalar qatorlar orasida yugurar, bir-biriga buyum uzatib, "Bu kimniki? Ayt-chi!" deb o'ynardi. Kimdir bir zumda egasining kunini, kimdir qo'lini, kimdir yig'isini o'qib berar, atrofdagilar esa kulib, qarsak chalardi.
Freya qatorlar orasidan o'tib borarkan, bu o'yinlarga qaramaslikka urindi. Mis idish sotuvchi Orsa uni ko'rib, qo'lini ko'tardi:
— Jim qiz! Bugun nima olib keldingiz?
— Baliq, — dedi Freya. — Tobias yubordi.
— Yaxshi, yaxshi. Faqat bir narsa, — Orsa hazillashib bir qadam orqaga chekindi. — Men hozir bir mijozning qarzini o'qiyapman. Agar sen yaqinroq kelsang, men uning qarzini unutib qo'yaman. Keyin kim to'laydi?
Atrofdagilar kuldi. Freya ham jilmaydi va bir yonga o'tdi. Bunday hazillar hech qachon yomon niyatda emasdi. Ular Freyaning jimligiga shunchaki o'rganib qolgan edi. Faqat ba'zan Freya o'ylardi: nega hamma uning jimligiga o'rganadi, lekin hech kim uning sababini so'ramaydi?
Maydonning narigi chetida kampir Hanne o'tirardi. Eski, qiyshaygan o'rindiqda, tizzasiga yupqa ro'mol yopgan, yuzi esa yillar o'tishi bilan xuddi qurigan olma kabi burishgan. Hanne qishloqning eng yaxshi xotira o'quvchisi edi. Yo'qolgan buyum, qarz, kimningdir yolg'oni bo'lsa, hamma uning oldiga kelardi.
Hozir uning qarshisida o'n yoshli Pell turardi: kichkina, tirsaklari yirtilgan, yuzi esa yig'idan qizargan.
— Hushtagim yo'q, — dedi u. — Dadam o'yib bergan qamish hushtak. Kecha ham bor edi.
— Bu yoqqa kel, — dedi Hanne. — Qo'lingni ber.
Pell qo'lini uzatdi. Hanne uni ikkala kafti orasiga oldi va ko'zlarini yumdi. Atrofdagilar sekin jim bo'ldi. Bu Marenkada kichik bayram kabi edi: kimdir xotira o'qiyotganida, hamma nafas olishni to'xtatardi.
Freya savatni yerga qo'yib, kampirga yaqinlashdi. U baliqni Hannega berishi kerak edi, xolos.
— Hanne xola, Tobias yubordi...
Hanne yuzini sal burishtirdi.
— Bir daqiqa, qizim.
— Bu... men yaqinlashmasam ham...
— Yo'q, — kampirning ovozi bosiq, lekin ostida bir xavotir bor edi. — Qizim, bir qadam orqaga.
Freya bir qadam orqaga chekindi.
Hanne yana ko'zlarini yumdi. Bir lahza o'tdi. So'ng yuzi yorishdi.
— Mana. Ko'ryapman. Hushtak... qayiqning tagida. Eski qizil qayiq ostida, o'ng tomonida, taxtaga sirg'alib tushgan.
Pell qichqirgancha yugurib ketdi. Atrofdagilar yengil kulishdi, bir ayol "ha, bu ham o'sha" deb qo'ydi.
Hanne ko'zlarini ochib, Freyaga qaradi. Uning ko'zlarida achinish yo'q edi, faqat charchagan mehr.
— Kechir, jim qiz, — dedi u past ovozda. — Sen yaqin bo'lganingda buyumlar jim bo'lib qoladi. Bu hammaga ma'lum. Sen aybdor emassan.
— Bilaman, — dedi Freya. Va jilmaydi, chunki shunday qilish kerak edi.
"Jim qiz." Bu laqabni unga bolaligida qo'yishgan va u hech qachon ketmagan edi. Freya yaqin turganda, xotira o'quvchilari qiynalardi. Ko'zlari xiralashar, ko'rinishlar suv tagidagi tosh kabi xira tortardi. Ba'zilari buni xursand qilib hazil qilib aytardi: "Freya ketguncha men o'qiyolmayman". Boshqalari esa u haqida hech narsa demasdi, shunchaki bir qadam orqaga chekinardi.
U savatni Hannening oyog'i yoniga qo'yib, baliqning yarmini ajratib berdi. Hanne uning qo'lini ushladi, lekin ko'zini yummadi. U Freyaning qo'lidan hech narsa o'qiy olmasligini yaxshi bilardi.
— Yaxshi qiz, — dedi kampir. — Seni kim bo'lsa ham, yaxshi tarbiyalagan.
Pell hushtakni qayiq tagidan topib, yugurib qaytdi. U to'g'ri Freya oldiga kelib, hushtakni og'ziga olib, bor kuchi bilan puflab yubordi. Tovush maydon bo'ylab yoyilib, bir necha kishi qo'rqib sakrab tushdi. Hanne kulib yuborib, qo'lini ko'tarib bolani koyidi.
— Rahmat, Freya opa, — dedi Pell hansirab. — Hanne xola aytdi, sen sabab emas, deb. Men bilaman. Sen faqat... jimsan.
— Ha, — dedi Freya jilmayib. — Men faqat jimman.
Pell hushtagini yana bir marta chalib, yugurib ketdi.
Maydonning narigi chetida uch qiz bir-birining yoniga tizilib turardi. Ular Freyaning tengdoshlari edi. O'rtadagi uzun sochli Mara qo'lida ko'k lenta ushlab, ko'zlarini yumib turardi, qolgan ikkisi uning yuziga tikilib, nafas olmasdi. "Mana, ko'ryapman", deb pichirladi Mara. "U meni... U meni sevadi." Ikkala qiz xursandlikdan sekin qichqirib yubordi.
Freya ularga qaradi. Ular ham unga qaradi. Mara lentani yashirib, qizarib ketdi. Kimdir "Jim qiz yaqinlashmasin hozir" deb pichirladi, yomonlik ohangida emas, shunchaki odatdagidek. Freya hech narsa demay, savatini ko'tarib, boshqa tomonga o'tdi.
Bu unga endi og'riq bermasdi. Bu eski chandiq kabi edi: og'rimaydi, lekin har safar tegsa, bilinadi.
Maydondan chiqib, ko'l bo'yidagi so'qmoq bilan ketayotganda, Freya yana o'sha narsani payqadi. Bu har safar shunday bo'lardi, lekin u hech qachon bu haqda o'ylab ko'rmagan edi. Qamishzor orasidagi qurbaqalar u yaqinlashganda ovozini o'chirar, uzoqlashgach esa yana qichqira boshlardi. Suv ustida uchib yurgan chivinlar to'dasi uning atrofida bir lahza qotib qolgandek bo'lardi.
U bu haqda hech kimga aytmagan edi. Chunki aytsa, hamma "jim qiz" laqabini yana bir marta eslatgan bo'lardi.
Kun o'tdi. Tushdan keyin bozor tarqaldi, kechga yaqin ko'lning ustida quyosh pastlab, suvni to'q sariq qildi. Freya qayiq omboriga qaytib, ertangi to'rni tayyorlay boshladi. Tobias hali maydondan qaytmagan edi.
Qayiq omboriga qaytishdan oldin u ko'l qirg'og'ida bir zum to'xtadi. Qirg'oqda tekis, silliq tosh yotardi. Freya uni qo'liga oldi, bu bolaligidan qolgan odat edi: har safar yangi buyum, yangi imkoniyat. Ko'zini yumdi, nafasini ichiga tortdi va kutdi. Tosh sovuq, ho'l va og'ir edi. Boshqa hech narsa. U toshni suvga otdi. Tosh uch marta sakradi va cho'kdi. Hech qanday xotira ko'tarilmadi.
Pell tushdan keyin ombor oldiga keldi. Yuzi yorishgan, topilgan qamish hushtakni og'ziga qo'yib, bor kuchi bilan puflab yubordi. Ingichka, chiyilloq tovush chiqdi, qamishzordagi o'rdaklar vahima bilan qanot qoqib ko'tarildi.
— Rahmat, Freya opa, — dedi Pell.
— Men senga hech narsa qilmadim.
— Qilding. Sen kelganingda Hanne xola biroz qiynaldi, lekin baribir topdi. Demak, u juda zo'r. Sen esa uni yanada zo'r qilding.
Freya kulib yubordi. Bolalarning mantig'i ba'zan shunday sodda va shafqatsiz bo'lardi.
— Opa, — dedi Pell, ovozini pasaytirib. — Sen qo'rqmaysanmi?
— Nimadan?
— Hech narsa o'qiy olmaslikdan. Men hushtakni yo'qotganimda qo'rqdim. Hanne xola o'qiy olmasa-chi, deb.
Hech kim unga bunday savol bermagan edi. Freya bir lahza o'ylanib turdi.
— Yo'q, — dedi u nihoyat. — Men hech qachon bilmaganim uchun, uni yo'qotgandek ham sezmayman. Men uchun u shunchaki jimlik.
Pell bosh irg'adi, hushtagini yana bir chalib, qamishzor tomonga yugurib ketdi.
Freya uning ketidan qarab turdi. So'ng o'zi ham sezmagan holda, devorga suyab qo'yilgan eski eshkakni ushladi. Tobias uni yigirma yildan beri ishlatardi. Unda minglab tonglarning izi, minglab qo'llarning xotirasi bo'lishi kerak edi. Freya ko'zlarini yumib, nafasini sekinlashtirdi. Nariyalik bolalarga o'rgatiladigan usulda, ichidan eshitishga urindi.
Hech narsa.
Faqat jimlik. Lekin bu safar u boshqacha edi. Bu bo'sh jimlik emasdi. Xuddi bir xonada kimdir nafasini ushlab turgandek: ichkarida nimadir bor, lekin gapirmayapti.
U ko'zlarini ochib, eshkakni qo'yib yubordi. Qo'li esa qanchadir vaqt titrab turdi.
U ombor eshigi oldida turib, ko'lga qaradi. Uzoqda qarg'alar qamishzor ustida aylanardi. Havo iliq edi, bahor oxirining yumshoq iliqligi. Lekin shu iliqlik ichida, bir lahza, yuziga g'alati narsa tegdi.
Sovuq.
Iliq havo ichida ingichka, aniq sovuq oqim. Xuddi birov eshikni ochib, qishni ichkariga kiritganday.
Freya boshini ko'tardi.
Yo'ldan, tuproqli ko'cha bo'ylab, bir otliq kelardi.
U shunchaki otliq emas edi. Uning oti oq-kulrang tusli, yelkasi va yoli esa nozik tuman bilan qoplangandek, unda mayda muz kristallari yaltirardi. Otliqning o'zi esa ochiq ko'k plash kiygan, uning yoqasida kumush tikuv bor, nafasi esa iliq bahor havosida ham oq bug' bo'lib chiqardi. Yosh edi, yigirma besh yoshlardagi, baland bo'yli, kul rang sochli, yuzi charchagan, lekin ko'zlari esa qish osmoni kabi sof, och ko'k.
Elarisdan.
Freya buni hech kimdan so'ramasdan bildi. Elaris sovuq o'lka edi, uning odamlari esa o'zlari bilan sovuqni olib yurishardi.
— Chavandoz! — qichqirdi kimdir maydon tomonda. — Elarisdan chavandoz kelibdi!
Hamma ko'chaga to'planib chiqdi. Freya esa nima uchundir ichkariga chekindi. U qayiq ombori eshigini yarim yopib, yoriqdan ko'cha tomonga qaradi.
Chavandoz maydonning o'rtasida, eman daraxti ostida otdan tushdi. Atrofda yigirmadan ortiq odam to'planib, jim kutib turardi. Hanne ham kelgan edi, Pell uning etagidan ushlab turardi.
Odamlarning nafasi oq bug' bo'lib chiqa boshladi. Bolalar otning yoliga yopishgan mayda muz parchalarini ko'rib, qo'llarini cho'zishdi, lekin onalari ularni tezda orqaga tortdi. Qaysidir uyning eshigi yopildi. Marenkaliklar sovuqqa o'rganmagan edi: bu yerda eng sovuq payt ham ko'lning ustida tuman bo'lib turishdan nariga o'tmasdi. Elarisdan kelgan bu odam o'zi bilan olib kelgan qish ularni jim qilib qo'ygan edi.
Ular uni jimgina kuzatardi. Kichik bolalarni onalar o'z yonlariga tortib olgan edi. Hech kim qo'rqayotganini tan olmasdi, lekin hamma o'zi sezmagan holda bir qadam orqada turardi. Chunki Elarisning odamlari bilan uchrashganda, Nariyadagi hech kim o'zini tinch his qilolmasdi. Ularning ovozi har doim ortiqcha edi, buyrug'ini esa hech kim hech qachon oxirigacha rad eta olmasdi.
Emeric qo'lqoplarini yechdi. Barmoqlari ko'kimtir, nozik, go'yo yillar davomida sovuq o'lkada yashagani uchun shunday rangga kirgandek. U maydon bo'ylab uzoq qaradi: ko'llarga, dala ustidagi ochiq, soyasiz osmonga. Yuzida g'alati ifoda paydo bo'ldi, go'yo bu joyning yorug'ligi unga begona, ayni paytda qiziq tuyulgandek.
— Bu yer juda iliq, — dedi u o'z-o'ziga, deyarli shivirlab.
Keyin yuzini jiddiylashtirib, odamlarga qaradi.
— Assalomu alaykum, — dedi chavandoz.
Ovozi past edi. Lekin u quloqqa emas, ko'krak ichiga tushardi. Freya yoriqdan qarab turganda, o'z ko'kragida bir narsa qimirlamaganini sezdi. Faqat uning atrofida hamma narsa titragan edi: ombor devoriga osilgan to'rlar xuddi shamol esganday tebranardi. Lekin shamol yo'q edi.
— Mening ismim Emeric, — davom etdi chavandoz. — Men Elaris qirolligining chavandoziman. Sizlarni qo'rqitmoqchi emasman. Faqat bir narsani so'rayman, va menga rost javob berishingizni iltimos qilaman.
— Elaris qiroli Edmund o'n kun oldin vafot etdi, — dedi Emeric.
Maydon bir zum jim qoldi. Kimdir nafasini ichiga tortdi. Marenka Elarisdan uzoq edi, lekin to'rt qirollikdan birining qiroli o'lgani haqidagi xabar har yerda og'ir eshitilardi.
— Taxt bo'sh turibdi, — davom etdi chavandoz. Ovozi o'zgarmadi, ammo ostida charchoq bor edi. — Regent meni bir qizni izlashga yubordi. Nega ekanini bilmayman, menga aytishmagan. Men faqat uning yoshini va belgisini bilaman.
Hech qanday buyruq yo'q edi. Lekin Freya maydondagi odamlarning yelkalari bir vaqtning o'zida bo'shashganini ko'rdi. Go'yo hamma yashirgan nafasini chiqarganday. Ular endi hech narsa yashira olmasdi, buni o'zlari ham bilardi.
Itlar ham sezdi. Maydon chetida yotgan sariq it qulog'ini bosib, birdan yerga cho'zildi. Otlar bir-biridan uzoqlashdi. Eman daraxtining barglari shamolsiz titradi. Ovoz hali buyruq bermagan edi. U faqat tinglovchilarni tinglashga majbur qilayotgan edi.
Emeric Hannega yaqinlashdi.
— Xola, bu qishloqda o'n yetti yoshli qiz yashaydimi? Uning kuragida yarim oy shaklidagi tug'ilish belgisi bor.
Hanne yuzini sal burishtirdi, go'yo og'zidan so'zlar o'zi chiqayotganday.
— O'n yetti yoshli qizlar ko'p, — dedi u. — Belgisi borini... bilmayman. Men hech kimning kuragiga qaramaganman.
— Rahmat.
U Pellga o'girildi. Bolaning ko'zlari katta-katta ochilgan edi.
— Sen bilasanmi?
— Yo'q, — dedi Pell shosha-pisha, ovozi titrab. — Hech qachon eshitmaganman.
Emeric bosh irg'adi. U har bir javobni jiddiy tinglar, har safar yuzidagi charchoq bir oz chuqurlashardi. Freya buni tushundi: uni kimningdir oldiga kelish, ovoz bilan odamlarning tilini bog'lab olish ham og'ir qiynardi. U buni yoqtirmasdi, lekin qilardi.
Bir ayoldan so'radi. Ikkinchisidan. Uchinchisidan.
Va keyin ko'cha bo'ylab tez-tez qadam tashlab kelayotgan odamni ko'rdi.
Tobias.
Tobias maydonga yetib kelganda nafasi qisilib turardi. U ombor tomonga bir marta ham qaramadi, Freyaga hech qanday ishora bermadi. Faqat to'g'ri Emeric oldiga borib, ozgina bosh egdi.
— Siz meni so'ramoqchi edingiz, janob chavandoz.
— Sizning ismingiz?
— Tobias. To'rchiman. Qayiqlar yasayman.
— Tobias, — Emeric uning ko'zlariga qaradi. — Sizning farzandingiz bormi?
— Asrab olgan qizim bor.
Freya ombor ichida qotib qoldi.
— Qizingiz necha yoshda?
— O'n yetti.
— Uning kuragida yarim oy shaklidagi belgi bormi?
Tobias hech qanday ikkilanmadi. Faqat uning chap qo'li bilagidagi iplarni tezroq qisib oldi.
— Bilmayman.
Bir lahza maydonda jimlik cho'kdi. Emericning ko'zlari torayib, Tobiasni diqqat bilan o'rganardi.
— Bilmaysiz? — takrorladi u. — O'n ikki yil birga yashab, bilmaysizmi?
— Men uning kuragiga hech qachon qaramaganman, — dedi Tobias. Uning ovozi sekin va aniq chiqdi, xuddi gapini tanlab aytmagandek, hech narsa yashirmagandek. — O'zimga so'z berganman, uning kuragiga qaramaslikka.
Emeric jim qoldi. Yuzida hayrat paydo bo'ldi, keyin uning o'rnini shubha egalladi. Ovozning kuchi bilan olingan javob yolg'on bo'lishi mumkin emasdi. Tobias haqiqatni aytgan edi. Ammo bu haqiqatning o'zi g'alati edi.
— Bu juda g'alati qasam, — dedi nihoyat chavandoz.
— Yo'q hech narsani bilmaslik ba'zan eng oson himoya, — dedi Tobias. — Men nima bilishimni so'ramang, janob. Bilmaganimni aytayapman.
Emeric bir muddat uning yuziga tikilib turdi. So'ng qaddini rostladi.
— Bugun kech bo'ldi. Men bu yerda, mehmonxonada tunayman. Ertaga tongda, quyosh ko'tarilgach, qishloqning barcha o'n yetti yoshdan o'n to'qqiz yoshgacha bo'lgan qizlari shu maydonga chiqadi. Hech kimga zarar yetmaydi. Men faqat yelkalarini ko'raman, xolos.
Maydonda mish-mish ko'tarildi. Emeric otining jilovidan ushlab, mehmonxona tomonga yo'l oldi. Uning orqasidan sovuq iz qolgandek bo'ldi: yerda kichik muz parchalari yaltirab, quyosh nurida jimgina erib ketdi.
Ombor ichida Freya devorga suyanib, qo'llarini ko'kragiga bosib turardi. Yuragi shiddat bilan urardi. Ertaga tongda hamma qizlar yelkasini ko'rsatadi. U o'zi tushuntirib bera olmagan sirni yillar davomida ko'tarib kelgan edi: kuragida yarim oy shaklidagi dog' bor. Uni bolaligida ko'zgudan ko'rgan, bir marta Tobiasdan so'raganda, "tug'ilishdan qolgan oddiy dog'" degan javob olgan edi. Endi esa o'sha dog'ni ko'chadagi musofir qidirib kelayotgan edi.
Tobias ombor eshigini kech tushganda, qorong'ida ochdi. Freya hamon o'sha joyda, eshik yonida turardi.
— Eshitdingmi? — dedi Tobias.
— Hammasini.
— U ovozini sening tomoningga yuborganida, nima his qilding?
Freya bir lahza o'ylanib turdi.
— Hech narsa. — U shoshib qo'shdi: — Hamma narsa titradi. To'rlar, devor. Hamma narsa. Faqat men... jim edim.
Tobias sekin bosh irg'adi. Yuzi qorong'ida deyarli ko'rinmasdi.
— Men bundan qo'rqardim, — dedi u. — O'n ikki yildan beri.
— Tobias... — Freya nafasini rostladi. — Mening yelkamda belgi bor. Men buni bilaman, sen esa menga hech qachon kiyimimni yechishga ruxsat bermaganding. Doim "shamollaysan" derding.
— Bilaman.
— Sen... nimani bilasan? Men kimman?
Tobias javob bermadi. U ombor devoriga qarab, taxta orasidan ko'lning ustidagi bulutsiz osmonga tikildi. U yerda yarim oy ko'tarilib kelardi, to'liq emas, faqat bir tomoni yoritilgan.
— Men sening kimligingni bilmayman, — dedi u sekin. — Rost aytyapman, shuning uchun u mendan hech narsa ola olmadi. Lekin kim ekaningni sezganman. Va sezganimni o'zimga ham aytmaslikka urindim.
U o'girilib, Freyaning yelkasiga qo'lini qo'ydi. U bilagidagi tugunlar yog'ochdek qattiq tuyuldi.
— Ertaga u seni topadi. Endi bilib bo'lmaydi, nega seni yashirishgan, kim yashirgan. Lekin menda bitta odam bor, u hammasini aytib bera oladi. Biz Lakerootga boramiz. Hozir.
— Hozirmi? Tun-ku...
— Aynan shuning uchun.
Freya hech narsa demadi. Boshqa savol bermadi. U ichida nimadir bo'shayotganini his qilardi, o'n ikki yildan beri ko'tarib kelgan sirli og'irlik endi nihoyat ko'rina boshlagandek.
Tobias eshkak va tugunni oldi. Keyin qayiq omborining burchagidan eski jun ko'rpachani, bir parcha qattiq non va quritilgan baliqni olib, kichik xaltaga soldi. Freya ham o'z narsalarini yig'ishga tushdi. Lekin yig'adigan narsa deyarli yo'q edi: ikki ko'ylak, bir ro'mol, ig'na.
U eshik oldida bir lahza to'xtadi. Ortiga qaradi: ombor, ho'l taxtalar, devorga osilgan to'rlar, ip solingan qopchalar. Bu joy uning butun hayoti edi.
— Mana, — dedi Tobias. U cho'ntagidan ingichka charm ip chiqarib, uni Freyaning bilagiga bog'ladi va bitta tugun tugdi. — Buni olib yur.
— Menga ip kerak emas, — dedi Freya. — Men hech narsani unutmayman.
— Bilaman. Shuning uchun. — Tobias tugunni sekin siqdi. — Bu tugun men uchun. Bir kun senga nima deganimni unutib qo'ysam, sen ushlab tur. Va menga qaytarib ber.
Freya tomog'iga qisilgan narsani yutdi. U bu bilan nima demoqchi ekanini tushundi: Tobias o'z xotirasining zaifligini bilib, uni Freyaning qo'liga ishonib topshirayotgan edi.
Ular qayiqni qorong'ida, hech qanday chiroqsiz, jimgina suvga tushirdilar. Tobias eshkakni oldi. Freya orqada o'tirdi, bir qo'lini kuragiga qo'ygan holda, kiyimi ostidagi o'sha belgini, yarim oy shaklini his qilishga urindi. Lekin barmog'i hech narsani sezmadi. Teri teri bo'lib qolgan edi.
Marenka orqada qoldi. Uylar tomonidagi oxirgi chiroqlar bir-bir so'ndi. Suv qayiq tubida past, bir tekis shivirlardi.
Va shu tun, ko'l ustida, Freya hayotida birinchi marta jimlikni qo'rquv bilan emas, boshqacha his qildi. Xuddi u jimlik uning ichida, nafasini ushlab turgan, kutayotgan nimadir ekanini sezganday.
Yarim oy ularning ustidan, sovuq va sokin, ularni kuzatib turardi.
Izohlar
1👍🏻🙏🏻