Eng to'g'ri qaror

ENG TO‘G‘RI YO‘L

II. Bir qaror ortidagi orzu

Ertasi kuni tushdan keyin Javlon Mohinurni universitet yaqinidagi kichik xiyobonda kutib oldi. Kuzning so‘nggi kunlari edi. Daraxtlarning sarg‘aygan barglari yo‘lak bo‘ylab sochilib yotar, salqin shamol ularni bir joydan ikkinchi joyga uchirardi. Odamlar o‘z tashvishlari bilan band, kimdir ishga shoshilar, kimdir telefon orqali gaplashgancha yo‘ldan o‘tardi.

Javlon esa o‘rindiqda o‘tirib, xayol surardi.

Uning qarshisida bir ota kichkina o‘g‘lining poyabzal bog‘ichini bog‘lab berayotgan edi. Bola esa qo‘lidagi o‘yinchoq mashinani ko‘rsatib, otasiga tinmay nimanidir tushuntirardi. Ota ishga shoshayotganga o‘xshardi, lekin bolasining gapini bo‘lmay, oxirigacha tingladi.

Javlon shu manzaraga bir muddat qarab qoldi.

Odam ulg‘aygan sari ba'zi narsalarning qadrini boshqacha anglay boshlarkan. Bolaligida otasining qo‘lidan ushlab yurish oddiy holdek tuyuladi. Keyinchalik esa o‘sha qo‘llarning qanchadan-qancha mehnat qilgani, farzandining yo‘lida qancha tashvish chekkanini tushunadi.

— Anchadan beri kutyapsanmi?

Mohinurning ovozi uni xayolidan chiqardi.

— Yo‘q, hozir keldim, — dedi Javlon o‘rnidan turib.

Mohinur uning yoniga o‘tirdi.

— Xo‘sh, kuyovbola, qanday jiddiy masala ekan?

Javlon kulimsiradi.

— To‘yimiz haqida gaplashmoqchiman.

— Buni bilaman. Kechadan beri o‘ylayapman.

— Men ham. Bilasanmi, Mohinur, biz to‘y uchun qancha pul sarflashni hisoblayapmiz-u, lekin turmushimizning dastlabki yillarida qanday yashashimiz haqida yetarlicha o‘ylamayapmiz.

Mohinur unga diqqat bilan qaradi.

— Davom et.

— Men katta to‘yga qarshi emasman. Ota-onamning ham ko‘ngli bor. Ularni xursand qilishni istayman. Lekin bir kunlik marosim uchun shuncha mablag‘ sarflab, keyin uyimizga kerakli narsalarni olishda qiynalsak, bu qanchalik to‘g‘ri bo‘ladi?

— Men ham aynan shuni o‘yladim, — dedi Mohinur. — Faqat mening yana bir istagim bor.

U bir zum jim qoldi. Go‘yo aytmoqchi bo‘lgan gapini qanday boshlashni o‘ylayotgandek edi.

— Men ota-onalarimizni Haj safariga olib borishni xohlayman.

Javlon unga qaradi.

— Ikkala oilamizni hammi?

— Ha. Agar imkonimiz yetsa, o‘zimiz ham ular bilan boramiz. Men bu haqda anchadan beri o‘ylayman. Dadam bilan oyimning o‘zlari uchun qancha orzularidan voz kechganini bilaman. Ular bizni katta qilishdi, o‘qitishdi, kam bo‘lmaylik deb mehnat qilishdi. Endi biz ham ularning ko‘nglini olishni istayman.

Javlon indamadi.

Mohinur gapida davom etdi:

— Men to‘yimizni dabdabali o‘tkazishni orzu qilmayman, deb aytsam, yolg‘on bo‘ladi. Men ham chiroyli libos kiyishni, yaqinlarimizning quvonchimizga sherik bo‘lishini xohlayman. Lekin baxtimizni faqat o‘sha bir kun bilan o‘lchashni istamayman.

U Javlonning ko‘zlariga qaradi.

— To‘yimiz tugaydi. Mehmonlar uylariga qaytishadi. Musiqa to‘xtaydi. Ertasi kuni esa bizning haqiqiy hayotimiz boshlanadi. Men o‘sha hayotda sen bilan birga yaxshi kunlarni ham, qiyin kunlarni ham yengib o‘tishni xohlayman.

Javlonning ko‘ngli yorishdi. U Mohinurning fikrlarini eshitib, o‘zining ham anchadan beri izlayotgan javobini topgandek bo‘ldi.

— Men ham shuni istayman, — dedi u. — Keling, avval xarajatlarni hisoblaymiz. To‘yimizni yaqinlarimiz bilan, kamtarona, ammo chiroyli o‘tkazamiz. Keyin qolgan mablag‘imiz va imkoniyatlarimizni ko‘rib chiqamiz. Agar rejamizni amalga oshirishga yetsak, ota-onalarimizni safarga olib boramiz.

Mohinur jilmaydi.

— Faqat bir narsani unutmaylik.

— Nimani?

— Ota-onalarimizni ham bu qarorga ko‘ndirishimiz kerak. Ular uchun ham to‘yimizning o‘ziga yarasha ahamiyati bor.

Javlon bosh irg‘adi.

— Bilaman. Biz ularning ko‘nglini og‘ritmay, fikrimizni tushuntirishimiz kerak.

Ular yana bir muddat suhbatlashishdi. Uy-joy, kelajakdagi rejalar, farzand tarbiyasi va bir-birlaridan kutayotgan narsalari haqida gapirishdi. Ularning suhbatida balandparvoz va'dalar kam edi, ammo har ikkisi ham bir narsani yaxshi tushunardi: muhabbat faqat bir-biriga chiroyli so‘zlar aytish emas, balki birgalikda qaror qabul qila olish hamdir.

Xayrlashish paytida Mohinur Javlonga qarab dedi:

— Javlon, bilasanmi, men uchun eng muhimi nima?

— Nima?

— Ertaga biror muammoga duch kelsak, sen hamma aybni menga ag‘darishingni emas, muammoning yechimini men bilan birga izlashingni istayman.

Javlon bir oz o‘ylanib qoldi.

— Men ham sendan shuni kutaman.

Ular bir-birlariga jilmayishdi.

O‘sha kuni ikkalasi ham uyiga qaytar ekan, oldinda oson bo‘lmagan suhbatlar kutayotganini bilardi. Chunki ba'zan insonning o‘z orzusiga erishishi emas, o‘sha orzusini eng yaqin odamlariga tushuntirishi qiyinroq bo‘ladi.

---

Kechqurun Javlon uyga kirganida, otasi mehmonxonada televizor ko‘rib o‘tirardi. Stol ustida to‘y uchun tuzilgan ro‘yxat, yonida esa bir nechta restoranlarning telefon raqamlari yozilgan qog‘oz turardi.

— Keldingmi, bolam? — dedi Anvar aka. — Kel, bu yoqqa o‘tir. To‘y masalasini hal qilib olaylik.

Javlon otasining qarshisiga o‘tirdi.

— Dada, men ham aynan shu haqda gaplashmoqchi edim.

Anvar aka televizorning ovozini pasaytirdi.

— Xo‘sh, nima gap?

Javlon chuqur nafas oldi.

— Dada, to‘yimizni kamtarona o‘tkazsak, nima deysiz?

Anvar aka avvaliga o‘g‘lining hazillashayotganini o‘yladi. Ammo uning jiddiy qiyofasini ko‘rgach, qo‘lidagi pultni stolga qo‘ydi.

— Nima deding?

— To‘yimizni kamtarona o‘tkazsak, deyapman. Eng yaqin qarindoshlarimizni, do‘stlarimizni chaqiramiz. Chiroyli dasturxon yozamiz. Hech kimni ranjitmaymiz. Lekin ortiqcha dabdabaga berilmaymiz.

Anvar akaning qovog‘i solindi.

— Nega? Pul yetmayaptimi?

— Yo‘q, dada. Gap pulning yetishida emas.

— Unda nimada? Odamlar nima deydi? O‘g‘limning to‘yini kichik qilibdi, deb gap-so‘z qilishlarini istamayman.

Javlon otasining bu gapni chin dildan aytayotganini tushundi.

— Dada, odamlar bugun bizning to‘yimizni gapirishi mumkin. Ertaga esa boshqa bir voqeani gapirishadi. Lekin biz o‘z hayotimizni o‘sha gaplarga qarab qursak, qachon o‘zimiz uchun yashaymiz?

Anvar aka o‘g‘liga tikildi.

— Demak, endi bizning qilayotgan ishlarimiz noto‘g‘rimi?

— Yo‘q, dada. Men sizni ayblamayapman. Siz hamma narsaning yaxshisini istaysiz. Men buni bilaman. Faqat sizdan bir narsani so‘ramoqchiman: bizning baxtimiz odamlarning havasiga bog‘liq bo‘lishi shartmi?

Xonaga sukunat cho‘kdi.

Saodat opa oshxonadan chiqib, ularning suhbatini eshitib qoldi. U dasturxon yoniga kelib o‘tirdi, ammo gapga aralashmadi.

Anvar aka bir muddat indamay qoldi. So‘ng ovozini biroz pasaytirib dedi:

— Bolam, sen hali ko‘p narsani bilmaysan. Odamlar orasida yashash oson emas. Bugun bir narsani qilmasang, ertaga gapirishadi. Biz ham elning ichida yuzimiz yorug‘ bo‘lishini xohlaymiz.

— Tushunaman, dada. Lekin men ham bir narsani istayman.

— Qani, ayt.

Javlon Mohinur bilan gaplashganlarini, ota-onalarini Haj safariga olib borish istagini tushuntirdi. Ular hali aniq hisob-kitob qilmaganini, bu ishni faqat imkoniyatlari yetsa amalga oshirishlarini ham aytdi.

Anvar aka gapni oxirigacha tingladi. Lekin yuzidagi ifodadan uning bu taklifni darhol qabul qilmagani bilinib turardi.

— Demak, sen to‘yingga sarflanadigan pulni bizni safarga olib borishga ishlatmoqchisan?

— Ha, dada. Agar imkonimiz yetsa.

— Biz sening to‘yingni bir marta ko‘ramiz, bolam. Sen bizning yagona o‘g‘limizsan. Men ham seni el oldida boshimni baland qilib uylantirishni istayman.

Javlon otasining ko‘nglini tushundi. Uning niyatida faqat odamlarning gapidan qo‘rqish emas, o‘g‘liga bo‘lgan mehr va ota sifatidagi faxr ham bor edi.

— Dada, men sizning ko‘nglingizni og‘ritishni istamayman, — dedi u. — Lekin men ham o‘zimning oilamni qanday qurishim haqida o‘ylashim kerak. Sizlar meni shu kungacha yetkazdingiz. Endi men ham sizlar uchun biror yaxshi ish qilishni xohlayman.

Anvar aka javob bermadi.

Saodat opa esa o‘g‘liga qarab turardi. Uning ko‘z oldidan Javlonning bolaligi, maktabga ilk bor borgan kuni, kechalari isitmalab chiqqan paytlari bir-bir o‘tdi. Kecha qo‘lidan yetaklab yurgan bolasi bugun o‘z oilasini qurish arafasida turardi.

— Anvar, — dedi u nihoyat, — bolani oxirigacha eshitaylik. Hali hech narsa hal qilingani yo‘q-ku.

Anvar aka xotiniga qaradi.

— Men ham eshityapman. Lekin to‘y degan narsaning o‘z o‘rni bor.

— Albatta, — dedi Saodat opa. — Lekin bolamizning ham o‘z orzusi bor.

Javlon onasiga minnatdorlik bilan qaradi.

U shu kuni otasini ko‘ndira olmadi. Ammo suhbat oxirida Anvar aka bir narsaga rozi bo‘ldi: ertasi kuni Mohinurning ota-onasi bilan uchrashib, hamma masalani birgalikda muhokama qilishardi.

Javlon xonasiga kirganida, ko‘ngli bir oz yengillashgan edi. Hech bo‘lmaganda, suhbat boshlangan edi.

U telefonini olib, Mohinurga xabar yozdi:

«Bugun gaplashdim. Hali otamning ko‘nglida ikkilanish bor. Ertaga ikkala oila birga gaplashamiz. Shoshilmaymiz. Bir-birimizni tushuntirishga harakat qilamiz».

Mohinur tezda javob qaytardi:

«Mayli. Muhimi, bir-birimizni tushunaylik. Qolganini birgalikda hal qilamiz».

Javlon telefonni chetga qo‘ydi.

U hali bilmasdi: ertangi uchrashuvda faqat to‘y haqida emas, ikki oilaning yillar davomida shakllangan qarashlari haqida ham gap ketadi. Kimdir o‘z fikridan qaytadi, kimdir esa o‘zining haq ekaniga qattiq ishonadi.

Ba'zan ikki insonning bir-birini sevishi oila qurish uchun yetarli bo‘ladi, deb o‘ylaymiz. Ammo oila qurish jarayonida ular nafaqat bir-birini, balki bir-birining oilasini, odatlarini, qo‘rquvlarini va orzularini ham tushunishni o‘rganishadi.

Javlon bilan Mohinur endi ana shu yo‘lning boshida turishardi.