Gustav shaharning narigi chetigacha to'xtamay yugurdi. U yo'l-yo'lakay ikkita baliq savatini ag'dardi, bitta ayolni qo'rqitib yubordi va bir marta, hech kim so'ramagan bo'lsa ham, o'z fikrini bildirib oldi.
— IYOOOO!
— Ha, ha, bildik, — dedi Mina eshakning bo'ynini silab. — Hammamiz charchadik.
Leo esa hech narsa demadi. U eshakning yog'och egariga ikki qo'li bilan yopishib olgan, ko'zlarini yumib, nafasini ichiga yutgan edi. Odam umri bo'yi o'zini jasur hisoblab yuradi, keyin eshakda qochishga to'g'ri keladi va o'zi haqidagi fikrini qayta ko'rib chiqadi.
Nihoyat, Gustav shahar devorining orqasidagi bo'sh dalada o'zi to'xtadi. Daladan narida, qari olma daraxtlari orasida o'nga yaqin rangli arava turardi. Ularning birining tomida yozuv bor edi: «SAYYOR SIRK "QIZIL QO'NG'IROQ". Dunyodagi eng yaxshi, ehtimol.»
— Bu yerda biz xavfsizmiz, — dedi Mina eshakdan sakrab tushib. — Rikardo Vane odamlari sirkni yoqtirishmaydi. Bir marta ularning bittasi masxarabozni ko'rib, o'zini ushlab tura olmay yig'lab yuborgan.
— Nega?
— Masxaraboz juda yomon edi.
Leo eshakdan tushishga urindi. Oyoqlari bukilib ketdi va u o'tga o'tirib qoldi. Gustav orqasiga o'girilib, unga uzoq, hukm chiqargandek tikildi.
— Men baribir sizdan yaxshiroq yugurardim, — dedi Leo.
— IYO, — dedi Gustav. Bu so'zma-so'z tarjimada «hech qachon» degani edi.
* * *
Minaning arava-uyi sirkning eng chetida, qizil va sariq yamoqlar bilan qoplangan edi. Ichida ikki tokchali karavot, yuzlab arqon, bir kosa quruq olma, bitta sinib qolgan hoshiyali ko'zgu va tokchada shisha idish ichida o'tirgan nimadir bor edi. Leo yaqinroq qaradi.
— Bu nima?
— Xameleon Pyotr, — dedi Mina. — Hozir u yashil. Demak, xafa.
— Nimadan xafa?
— Hamma narsadan. U xameleon, shunday yashaydi.
Leo karavotning chetiga o'tirib, cho'ntagidan xanjarni oldi. Yorug'likda u boshqacha ko'rindi. Sirti silliq, ammo juda yupqa chiziqlar bilan to'la edi: aylana ichida aylana, uning ichida yana aylana. O'rtadagi qizil tosh esa nimadir qilayotganday tuyuldi.
— U yarqirayapti, — dedi Mina.
— U doim yarqiraydi.
— Yo'q. Qarang, bir ritmda.
Leo qaradi. Tosh chindan ham, ohista, bir me'yorda o'chib-yonardi. Tik. Tik. Tik.
— Bu soat, — dedi Leo, o'zi ham ishonmay. — Soatsoz do'konidan chiqqan narsa soat bo'lib chiqdi. Qanday kutilmagan.
— Siz rostdan ham inspektormisiz? — dedi Mina.
— Ha.
— Unda bu narsa soat ekanini nega endi tushundingiz?
— Menga bir soniya bering.
Mina xanjarni qo'liga olib, tutqichni aylantirib ko'rdi. Tutqich ohista chiyilladi, biroz buralib, ichidan juda kichik, deyarli ko'rinmas qopqoq ochildi. Ichida buklangan qog'oz parchasi bor edi.
Ikkalasi bir-biriga qaradi.
— Siz ochasiz, — dedi Leo. — Men ko'p narsaga tegib bo'ldim.
Mina qog'ozni ehtiyotkorlik bilan yoyib, o'qidi:
«Agar buni topgan bo'lsang, men o'lmaganman. Meni qidirma, sirkka bor. Faqat "Soqolli Xonim"ga ishon. Xanjarni hech kimga berma, hatto menga ham, agar so'rasam. Ayniqsa, menga.»
Hech kim gapirmadi.
— Ayniqsa menga, — takrorladi Leo. — Bu... qiziq yo'riq.
— Imzo yo'q.
— Ammo qo'l yozuvi... — Leo qog'ozni yorug'likka tutdi. — Men bu yozuvni ko'rganman. Soatsoz Kuilning hisob-kitob daftarida. Bu uning qo'li.
— Demak, yo'qolgan soatsoz o'zi yozgan?
— Va u sizning sirkingizni tanlagan. — Leo asta boshini ko'tardi. — Mina, sirkda "Soqolli Xonim" bormi?
Mina bir lahza o'ylandi, keyin yuzida qiyin tushuntiriladigan ifoda paydo bo'ldi.
— Bor, — dedi u. — Ammo u... yaqinda keldi. Bir hafta oldin. Hech kim uning haqiqiy ismini bilmaydi. Hammaga faqat «Xonim Brigitta» deb tanishtirgan.
— Bir hafta oldin. Ambros Kuil yo'qolishidan uch kun avval.
— Siz buni uzoq o'ylab chiqdingizmi?
— Yo'q. Shunchaki, hisob-kitobni yaxshi bilaman. Nonushtani esa unutaman.
* * *
Xonim Brigittaning chodiri sirkning narigi chekkasida, oltin qo'ng'iroqchalar osilgan eski vagon edi. Eshik oldida turgan ikki jonivor, Leoning fikricha, bu yerda eng shubhali narsa edi: bittasi bo'ri, ikkinchisi esa hech narsani ko'rmaydigan ko'zoynak taqqan g'oz.
— Bular qo'riqchi, — dedi Mina.
— G'oz-ku qo'riqchi bo'lolmaydi.
— U yana ham yomonroq. U o'zini ko'rsatmaydi.
G'oz bunga javoban Leoga shunday qarab qo'ydiki, inspektor shimining pochasini beixtiyor ko'tarib qo'ydi.
Mina uch marta taqillatdi. Ichkaridan past, g'o'ldiragan ovoz eshitildi.
— Kim u?
— Mina. Biz xanjar haqida kelganmiz.
Sukunat cho'zildi. Keyin eshik asta ochildi.
Ostonada baland bo'yli, yelkalari keng, uzun, qora, juda go'zal soqolli «ayol» turardi. Egnida baxmal liboslar, boshida gulli shlyapa. Lekin Leo uning qo'llariga qaradi: ular soatsozniki edi. Barmoqlari ingichka, o'ta ehtiyotkor, mayda dog'lar bilan qoplangan.
— Janob Kuil, — dedi Leo.
— Xonim Brigitta, — dedi soqolli «ayol» qat'iy ohangda.
— Siz Ambros Kuilsiz.
— Men Xonim Brigittaman. Soqolim sirkdagi eng ajoyib soqol, uni hamma maqtaydi.
— Soqolingiz yelimdan yasalgan, — dedi Leo. — Chap yoningizdan tushib ketayapti.
Soqolli «ayol» qo'lini yuziga olib bordi va ohista, juda ohista ko'rsatkich barmog'i bilan soqolini bosib qo'ydi. Keyin chuqur xo'rsindi.
— Kiringlar, — dedi Ambros Kuil. — Tez. Hech kim ko'rmasin.
Ular ichkariga kirishdi. Eshik yopildi. G'oz tashqarida, ko'zoynagi ortidan, hech nima ko'rmasdan qoldi.
Ichkarida esa soatlar bor edi. Yuzlab ichi ochiq soatlar, tishli g'ildiraklar, kichkina vintlar, hammasi stol ustida, polda, hatto karavot ustida ham yotardi. Ularning hammasi bir-biriga mos kelmaydigan, ammo bir vaqtda tik-tak qilardi.
— Men sizga hammasini aytaman, — dedi Ambros va stulga o'tirib, shlyapasini oldi. — Lekin avval bitta savol: xanjar sizdamimi?
Leo cho'ntagidan uni chiqarib ko'rsatdi.
Ambros ko'zlarini yumib, uzoq nafas oldi.
— Yaxshi. Demak, hali kech emas. Endi eshiting: bu xanjar xanjar emas.
— Bilaman, — dedi Leo. — Bu soat.
— Bu soat ham emas.
Qizil tosh bir marta, juda baland, juda yorqin yondi. Xonadagi barcha soatlar bir lahzaga to'xtadi.
Va aynan o'sha sukunatda, eshik ortida, kimdir juda yaqinda, juda sekin kulib yubordi.
Izohlar
0