## 2-BOB: Soya va Nur
Ertasi kuni ertalab Toshkent osmonini ogʻir, kulrang bulutlar qopladi. Kechasi bilan toʻxtamay yogʻgan yomgʻir koʻchalarni koʻlmakka aylantirgan, markaz binosi ichidagi havo esa tashqaridagi sovuq va zax tufayli yanada sovuqroq tuyulardi. Kecha tunda bir-birlaridan yashirincha bitilgan oʻsha sakkiz qatorlik gʻamgin satrlar ikkisining ham nigohiga chuqur bir horgʻinlik muhrlab qoʻygandi.
Ular yana oʻsha eman stol atrofida uchrashishganda, koʻzlar toʻqnashuvidan qochishdi. Kechagi sheʼriy toʻqnashuv ortidan oʻrtadagi masofa yanada taranglashgan, har bir nafas ogʻir sukunat ichida yaqqol eshitilib turardi.
Nozima sovqotgan barmoqlarini isitish uchun issiq choy piyolasini mahkam qisib oʻtirarkan, navbatdagi sargʻaygan sahifani ochdi. Unda insonning oʻz gʻururini yengishi, bu yoʻldagi yolgʻizlik fojiasi haqida soʻz borardi. U Diyorga qaramasdan, matnga tikilgancha gap boshladi:
— Bugungi sahifa gʻururning insonni qanchalik tanholikka mahkum etishi haqida ekan, janob tanqidchi. Unda yozilishicha, sinishdan qoʻrqib oʻzini haddan ortiq asragan qalb oxir-oqibat oʻzi qurgan tosh devorlar ichida yolgʻiz qolib, chiriyotgan qogʻozga aylanadi. Sening oʻsha mukammal mantiqing bu haqda nima deydi?
Diyor qoʻlidagi qalamni stolga qoʻyib, stuliga suyandi va qoʻllarini koʻksida chirmashtirdi. U Nozimaning gapidagi kechagi kabi ochiq ishorani javobsiz qoldira olmasdi:
— Matn muallifi hayotni haddan Zachary xayoliy tasavvur qilgan, Nozima. Gʻurur — bu inson qalbini yakson boʻlishdan asraydigan yagona mudofaa tizimidir. Agar inson oʻz atrofiga devor qurmasa, tashqaridagi shafqatsiz dunyo uni bir kunda maydalab tashlaydi. Men tanholikni emas, xavfsizlikni tanlayman. Zotan, kuchli xarakter ham faqat mana shu sovuq va daxlsiz muhitda shakllanadi. Xuddi olovda toblangan poʻlat kabi.
Nozima achchiq jilmadi. U yigitning bu gaplari shunchaki bir niqob ekanini, kecha tunda oʻsha stolda bosh qoʻyib uxlashgacha yetib borgan ichki charchogʻini koʻrib turardi. U qoʻliga qalam oldi-da, varaq hoshiyasiga yangi, chuqur falsafiy satrlarni tushira boshladi:
*“Poʻlat deb bilganing shunchaki bir xanjar,*
*Oʻzini asray deb oʻzgalarni sanchar.*
*Gʻururni baxt bilgan ey magʻrur, ey nodon,*
*Vayrona ichra qalb qoʻrquvdan qaltirar...”*
Diyor qizning qoʻli ostidan chiqayotgan har bir harfni diqqat bilan kuzatib turardi. U bir soniya ham oʻylamay, Nozimaning vaznini va oʻsha keskir ohangini zarracha buzmagan holda, oʻz gʻururini himoya qiluvchi raddiya (qarshi sheʼr) bilan javob qaytardi:
*“Xanjar ham asraydi hayotda vujudni,*
*Tuygʻuga berilmoq — fojia bilsang.*
*Vayrona ichra qalb qolgan boʻlsa ham,*
*Mantiqning hukmi tik, chekinma oʻlsang...”*
Nozima yuzini oʻgʻirmay, yigitning javobiga qarshi ichidagi oʻsha isyonni va aytilmagan sevgisining nafratga aylanayotgan ogʻrigʻini yana toʻrt satrga joyladi:
*“Mantiq deb oʻylasang mangu zulmatni,*
*Tiriklay yoʻq qilding oliy tuygʻuni.*
*Gʻururing yutgusi bir kun rahmatni,*
*Afsuslar yuvmagay tunda uyquni...”*
Diyor Nozimaning bu soʻnggi satrlaridan ich-ichidan larzaga keldi. Qiz toʻgʻri aytayotgan edi, uning afsuslari tunda uyqusini oʻgʻirlayotgandi. Ammo uning magʻrurligi taslim boʻlishga yoʻl qoʻymaydi, u oxirgi zarbasini berdi:
*“Tuygʻudan bunyoddir har qanday afsus,*
*Aql esa mangu baxt, tinchlik berguvchi.*
*Sen aytgan oʻsha ishq shunchaki afsun,*
*Sukunat — eng oliy hakam boʻlguvchi...”*
Nozima qalamni sekin stolga qoʻydi va chuqur tin oldi. Ular bir-birlarining koʻzlariga tik qarashganda, oʻrtadagi havo gʻayritabiiy ravishda ogʻirlashdi. Ikki magʻrur qalb yana oʻz soʻzlari zanjiriga oʻralgan, hech biri chekinishni, oʻz ojizligini tan olishni istamasdi.
Kunning ikkinchi yarmida markaz mudiri xonaga kirib, ularga ish hajmi koʻpaygani sababli haftaning soʻnggi kunlarida ham kechgacha qolish kerakligini maʼlum qildi. Bu xabar ikkisining ham yuragida gʻalati bir titroq uygʻotdi — bu koʻproq birga boʻlish baxti va ayni paytda oʻsha shirin azobning uzayishi degani edi.
Kech kirib, markaz xodimlari tarqalgach, xonada yana oʻsha asriy sukunat va yomgʻir sadosi ostida Diyor bilan Nozima qolishdi. Diyor stulidan turib, Nozimaning yoniga yaqinlashdi. U qizning sovuqdan titrayotgan barmoqlarini koʻrib, kechagi xatolardan soʻng ichidagi toʻsiqni yengmoqchi boʻldi. Unga oʻzining issiq kiyimini uzatmoqchi boʻlib qoʻlini choʻzdi, ammo qoʻli qizning yelkasiga tegishiga bir necha santimetr qolganda, u yana oʻsha baland magʻrurlik devoriga urildi. Qoʻli havoda bir muddat muallaq qoldi.
Nozima boshini koʻtarib, yigitning havoda qotgan qoʻliga va uning koʻzlaridagi cheksiz pushaymonlik aralashgan qoʻrquvga qaradi. U yigitning baribir chekinishini bildi. Diyor sekingina qoʻlini tortib oldi, yuzini burib, deraza ortidagi qorongʻu, muzlayotgan Toshkent koʻchalariga tikildi.
Soya va nur muloqoti davom etar, ammo qorongʻulik kundan-kunga ulangers mantiq poydevorini yeb bitirayotgan edi.
Diyor derazaga tikilgancha uzoq qolib ketdi. Uning nigohida koʻche chiroqlari ostida yaltirayotgan yomgʻir tomchilari emas, ichidagi parchalangan mantiq boʻlaklari aks etardi. Nozima esa uning ortga chekingan qoʻllariga qarab, oʻzining mangu va oʻzgarishsiz qolajak tanholigini his qildi. U boshqa bu xonadagi sovuq umidlar bilan oʻzini aldamaslikka vaʼda berdi.
Nozima stol ustidagi narsalarini yigʻishtirib, Diyorga biror ogʻiz soʻz aytmay, xonadan chiqdi. U tashqariga chiqqanda yomgʻir qor aralash yogʻa boshlagandi. Uyiga yetib kelgach, uzoq vaqt kiyimi bilan toʻshakda oʻtirdi. Soʻng stoli yoniga oʻtib, kundaligini ochdi. Uning ichidagi sevgi va uning rad etilishidan tugʻilgan nafrat aralash tuygʻu qogʻozga mana shu sakkiz satr boʻlib muhrlandi:
*Soya boʻlib ergashdim nur orqasidan,*
*Kecha oldim gʻururning mudofaasidan.*
*Sen asragan u hayot muzlikdir mangu,*
*Kecha kechdim qalbimning muddaosidan.*
*Urmasin jon sen uchun, toʻxtasin mayli,*
*Bu jahon ham boʻlmasin bizlarning layli.*
*Sado soʻndi, ichimda mangu sukunat,*
*Ketmoqdaman bu yerning firogʻi sayli.*
Nozima qalamni chetga surib, chiroqni oʻchirdi. U endi Diyorning mantiqiy urushlarida qatnashmaslikka, oʻz qalbini butunlay qulflashga qaror qilgandi. Bu uning sevgisidan kechishi emas, balki gʻururining eng soʻnggi va eng ogʻir himoyasi edi.
Oʻsha paytda qorongʻu markaz binosida qolgan Diyor hamon deraza yonida turardi. U qoʻllarini choʻntaklariga tiqqancha, Nozimaning oʻtirgan boʻsh oʻrindigʻiga qaradi. Xonadagi havo unga kechagidan ham ogʻirroq tuyuldi. U stoliga yaqinlashdi va Nozimaning tashlab ketgan varoqlaridan birining orqasiga oʻzining pushaymonligi va asabiy magʻrurligini yozdi:
*Muzlagan bu dunyoda mantiqdir panoh,*
*Sevgi seni sindirsa, kimda bor gunoh?*
*Men magʻlubman qarshingda, tan olmam biroq,*
*Gʻurur mening taxtimdir, gʻam esa gumroh.*
*Jamolingni koʻrmaslik azob boʻlsa ham,*
*Oʻzni asrash yoʻlida mangu yutar gʻam.*
*Kechir meni, ey nurim, qorongʻuman men,*
*Afsuslarga topshirdim tunlarimni ham.*
Diyor qalamni stolga otdi. U yozgan satrlaridan nafratlandi, chunki u oʻzining zaifligini qogʻozga tan olgan edi. Kun boʻyi davom etgan ruhiy bosim va ichki ziddiyatlar uni butunlay charchatgandi. U qoʻllarini stolga tirab, boshini qoʻydi va Nozimaning ketishidan qolgan oʻsha sovuq boʻshliqni his qibly, oʻsha yerda charchab uxlab qoldi.
Muallif yangi bob qoʻshganda u shu kitob sahifasida paydo boʻladi. Muallifga obuna boʻling — oʻtkazib yubormaysiz.
Izohlar
0