Buyuk hukmdor va jahongir Amir Temur haqida tarixiy-badiiy hikoya:
Samolyotdagi uchrashuv va sirli xarita
Kuzning shabadali oqshomida qadimiy Registon maydoni atrofida oltin rangli chiroqlar yona boshladi. Samarqand davlat universiteti tarix fakultetining yosh o‘qituvchisi Temur o‘z ismi qo‘yilgan buyuk bobokaloni haqida ertangi ma’ruzasiga tayyorlanar ekan, stol ustidagi eski, sarg‘aygan qo‘lyozmalarni sinchiklab ko‘zdan kechirardi. To‘satdan uning e’tiborini o‘tgan asrlarga oid miniatyura rasmi va uning chetiga bitilgan qadimiy yozuvlar tortdi. Yozuvlarni o‘qir ekan, ko‘z oldida XIV asrning ulug‘vor manzaralari gavdalandi...
Harbiy kengash va kutilmagan reja
1386-yil. Kuz nafasi yaqqol sezilib turgan keng dashtlikda ulkan shohona chodir qad ko‘targan. Chodir markazida, atrofga salobat taratib, Amir Temur o‘tirardi. Uning o‘tkir va chuqur qarashlari xarita chizilgan charm parchasiga tikilgan. Atrofda uning eng sodiq sarkardalari — shijoatli o‘g‘illari va tajribali amirlari jimjitlikda navbatdagi buyruqni kutishardi.
Vaziyat murakkab edi. Dushman qo‘shini son jihatdan bir necha barobar ko‘p bo‘lib, strategik jihatdan qulay tepalikni egallab olgandi. Sarkardalardan biri bo‘linmalarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri hujumga boshlashni taklif qildi. Biroq, Temurbek shoshilmadi. U kuch bilan emas, aql va puxta reja bilan g‘alaba qozonishni afzal ko‘rardi.
— Biz ularning soniga emas, tarqoqligiga zarba beramiz, — dedi Sohibqiron vazmin, ammo qat’iy ovozda. — Tun qorong‘usida kichik otliq guruhlar dushman ortidan aylanib o‘tib, go‘yoki asosiy qo‘shin o‘sha yerdan hujum qilayotgandek shovqin ko‘taradi. Ular sarosimaga tushganda esa, biz markazdan hal qiluvchi zarbani beramiz.
Jang maydonidagi adolat va shijoat
Ertasi kuni tong saharda jang boshlandi. Sohibqiron aytganidek, dushman qo‘shini tunda kutilmagan tomondan kelgan chalg‘ituvchi hujum tufayli tartibni yo‘qotgan edi. Amir Temur o‘zining mashhur po‘lat sovutini kiyib, qo‘shining oldingi saflarida turib jangni boshqardi. Uning jang maydonidagi har bir harakati aniq va shiddatli edi.
Tushga yaqin dushman taslim bo‘ldi. Asir olingan askarlar orasida yosh va qo‘rqib ketgan bir navkar bor edi. U qo‘rquvdan titragancha buyuk hukmdor poyiga yiqildi. Sarkardalar uni jazolashni so‘rashganida, Amir Temur yigitning ko‘zlariga qaradi. Unda yovuzlik emas, shunchaki majburlik bor edi.
— Biz bu yerga o‘ldirish uchun emas, tartib va adolat o‘rnatish uchun keldik, — dedi Sohibqiron qilichini qiniga salmoq bilan joylar ekan. — Bu yigitga ot va oziq-ovqat bering, o‘z uyiga, oilasining bag‘riga qaytsin. Kuchlining qudrati — uning kechira olishidadir.
Buyuk meros
Jang tugab, g‘alaba nashidasi surilayotgan tunda, Amir Temur chodiri oldida turib, osmondagi yulduzlarga tikildi. U faqat fathlar haqida emas, o‘zi asos solgan ulug‘ saltanat, poytaxti Samarqandda quriladigan muhtasham madrasalar, bog‘lar va ilm-fan maskanlari haqida o‘ylardi. Uning uchun eng buyuk g‘alaba — vayronagarchilik emas, balki adolatli davlat va gullab-yashnagan yurt qurish edi.
Temur stol ustidagi qadimiy sahifani yopar ekan, chuqur tin oldi. Derazadan qaraganda, tungi Samarqand shahrining go‘zal manzarasi, Sohibqiron bobosidan qolgan ko‘k gumbazlar va muhtasham minoralar qad ko‘tarib turardi.
Izohlar
0