Qizil sharf

Titanlar hujumi (Attack on Titan) asosidagi hikoya

Kazarmada hamma uxlardi. Faqat yonbosh karavotlardan kelayotgan bir tekis nafas, kimningdir tushida g'o'ldirashi va tashqarida qorovullar etigining sekin tovushi sukunatni buzardi. Mikasa Akkerman yotgan joyida shiftga tikilib turardi. Ko'zlarini yumishga urinmadi ham.

Yonidagi karavotda Sasha tushida nimanidir chaynardi. Narigi tomonda Konni baland ovozda xurillardi. Burchakda esa kimdir yostig'i ostidan kichkina qog'oz olib, yarim ovozda o'qiyotgandek tuyuldi: ota-onasiga yozgan xat bo'lsa kerak. Bu manzaraning hammasi juda oddiy, juda inson edi. Mikasa kazarmaning bu sokin tirikligini sevib qolganini birinchi marta aynan shu kecha angladi.

Ertaga kursni tugatish marosimi. Uch yil davomida har tong qorong'uda turib, har kuni ter to'kib, har kecha og'riyotgan oyoqlarini yutib o'tgan kunlari o'sha bir kunga borib taqalgan edi. Ertaga kursantlarning nomlari ketma-ket o'qiladi. Eng yaxshi o'n nafari ichki devor ortidagi xavfsiz hayotga, Harbiy politsiyaga yo'l olish huquqiga ega bo'ladi. Qolganlar esa o'zlari tanlaydilar: yo devor qo'riqchisi bo'lishadi, yo Razvedka korpusiga yozilib, devor ortiga chiqishadi. U yerdan qaytib keladiganlar esa juda kam.

Mikasa o'sha o'nlikning eng birinchisi edi.

Buni hamma bilardi. Hatto hozir uxlab yotganlar ham. Kursdoshlari unga hayrat bilan, ba'zan havas bilan, ba'zan esa sal cho'chib qarashardi. U bu nigohlarni deyarli sezmasdi. Uning uchun reyting ham, o'rin ham, maqtov ham hech qachon ma'no kasb etmagan. U bularning hammasiga faqat bir narsa uchun erishgan edi: kerak bo'lgan paytda yonida bo'lish uchun.

Qo'li beixtiyor bo'yniga bordi. Sharf o'sha joyda edi. Qizil, eskirgan, chetlari bir necha marta tikilgan sharf. U uni kechasi ham yechmasdi.

Uch yil ichida ular ko'p narsani o'rgandilar. Moslama bilan havoda muvozanat saqlashni, qilich bilan titanning bo'yin orqasini aniq nishonga olishni, qo'rquvni ovozsiz yutishni. Boshqa kursantlar uchun mashq maydoni kelajakka olib boruvchi zina edi. Mikasa uchun esa u yo'lning o'zi edi: kerak bo'lgan kuni Erenni qutqara olishi uchun har bir harakat aniq bo'lishi shart edi.

Komandir Shadis safga tortilgan kursantlarga qarab ko'pincha bir narsani takrorlardi: devor ortida g'alaba kamdan-kam bo'ladi, ko'pchilik hatto qilichini ko'tarishga ulgurmay yo'q bo'ladi. U buni yashirmasdi. Eren bu so'zlarni eshitib, mushtlarini siqardi. Mikasa esa har safar ichida sovuq bir sukunat o'rnashganini his qilardi. Chunki u har bir «yo'q bo'ladi» so'zini Erenning ismi bilan birga eshitardi.

* * *

Kechki ovqat o'sha kuni odatdagidan baland ovozda o'tgan edi. Hamma gapirar, hamma kulardi: bu uch yillik umumiy hayotning so'nggi kechki ovqati edi va buni hamma sezib turardi.

Sasha o'z nonining yarmini sekin cho'ntagiga solib qo'ydi, hech kim ko'rmayapti deb o'ylab. Konni uni payqab, ovozini balandlatdi:

— Yana zaxira yig'yapsanmi? Ertaga marosimda ham ovqat berishmaydi, deb qo'rqayapsanmi?

— Bu zaxira emas, — dedi Sasha qizarib, ammo qat'iyat bilan. — Bu... kelajakka bo'lgan ishonch.

Stol atrofida kulgi ko'tarildi. Mikasaning o'zi ham lablari chetida jilmayishni his qildi.

— Men tanlovimni allaqachon qilganman, — dedi Konni ovozini ko'tarib, oshxona bo'ylab o'ziga qaratib. — Qaysi korpusda ovqat yaxshi bo'lsa, o'sha yerga boraman.

— Razvedka korpusida, aytishlaricha, ovqat yo'q, — kuldi kimdir.

— Unda Harbiy politsiya, — dedi Konni jiddiy, va yana bir davra kulgi ko'tarildi.

Keyin Jean gap boshladi. U har doimgidek ovozini keragidan baland qo'ydi:

— Men Harbiy politsiyaga boraman. Ichki devor, tinch hayot, nihoyat. Kim bunga qarshi?

— Men ham xuddi shuni xohlayman, — dedi uning yonida o'tirgan Marko, halol, yumshoq jilmayib. — Shohga xizmat qilib, odamlarga foyda keltirmoqchiman.

Eren bunga chidab turolmadi. Qoshiqni stolga qo'yib, tishlarini g'ijirlatdi:

— Uch yil titanlarga qarshi tayyorlanib, endi devor ortiga yashirinasizlarmi?

— Yashirinish emas, aql, — javob qildi Jean.

Gap og'iz-burunga o'tmasdan avval Armin ikkisining o'rtasiga yumshoqlik bilan so'z tashladi. Mikasa aralashmadi. U Erenning ovozida g'azabdan ko'ra chuqurroq bir narsani eshitgan edi: yolg'izlik. Marko esa hamma sukut saqlab qolgan lahzada tinchgina dedi:

— Har kim o'z yo'lini tanlaydi. Muhimi, tanlovni o'zimiz qilishimiz.

Mikasa bu so'zlarni o'shanda unchalik jiddiy qabul qilmagan edi. Ular endi uning boshida qayta-qayta jaranglardi.

* * *

Sharfning tarixi uzun emasdi, lekin Mikasa uni har safar boshidan, hech narsani o'tkazib yubormay eslardi. Xuddi xotira, agar qo'riqlanmasa, yo'qolib qoladigan qimmatbaho narsadek.

U o'sha paytda to'qqiz yoshda edi. Tog' etagidagi kichkina uyda ota-onasi bilan yashar, kunlari sokin va oddiy o'tardi. Keyin begonalar kelishdi. Mikasa o'sha kunning ko'p qismini eslay olmasdi, yoki eslashni xohlamasdi. Faqat bitta narsa aniq edi: hamma narsa bir zumda tugagan, u yolg'iz qolgan va butun dunyo sovuq, qorong'u va ma'nosiz bo'lib qolgan edi. Nafas olishning o'zi ortiqcha mehnatdek tuyulardi.

Keyin Eren keldi.

U chiroyli so'zlar aytmadi. Hech narsa deb tinchlantirmadi ham. Faqat g'azabdan qizarib, ko'zlarida yosh bilan, o'zidan ancha katta narsaga qarshi turgan bolaning shiddati bilan qarshisida turardi. Keyin u Mikasaning titrayotganini payqadi va hech ikkilanmay o'z sharfini yechib, uning bo'yniga o'radi.

— Yur, uyga ketamiz, — dedi u. Oddiy, biroz qo'pol ovozda. Go'yo bu eng tabiiy gap edi.

Uy. Bu so'z o'sha kuni Mikasaga yangi ma'no bilan kirib keldi.

Erenning onasi Karla uni hech narsa so'ramay quchoqlab oldi va issiq sho'rva berdi. Erenning otasi, tez-tez uyda bo'lmaydigan jiddiy shifokor, indamay unga yangi yostiq olib chiqdi. Shu uyda Mikasa birinchi marta Armin bilan ham tanishdi: kitobga ko'milib o'tirgan, ko'zlari katta-katta, hech kim kulmaydigan gaplarni ham jiddiy aytadigan nozik bola.

Uch bola. Bitta tom. Qisqa, lekin Mikasa uchun butun dunyoga teng baxtli yillar.

Karla unga nonni qanday yoyishni o'rgatgan edi. Uning qo'llari un bilan oqarib, kulib turardi: «Hech narsa shoshmaydi, Mikasa. Xamir ham o'z vaqtini kutadi». Mikasa o'sha so'zlarni hozir ham eslaydi. Ular juda oddiy edi, lekin hayotda birinchi marta kimdir unga hech narsa talab qilmay, shunchaki o'rgatgan edi. O'sha uyda u nafaqat yashashni, balki yashashga ruxsat olishni ham o'rgandi.

Keyin besh yil oldingi o'sha kun keldi. Shiganshina ustiga ulkan soya tushdi, devor yorildi, hamma narsa ikkinchi marta tugadi. Karla o'sha kuni ularning ko'z oldida halok bo'ldi. Mikasa Erenning faryodini hali ham quloqlarida eshitardi.

O'sha kundan beri Mikasaning hayotida bitta qoida bor edi: Erenni himoya qilish. Qoida shu darajada oddiy va shu darajada mustahkam ediki, u hech qachon uni so'roqqa tutib ko'rmagan.

* * *

Kazarmaning orqasidagi eski zinapoyada oy nuri yarim yorug' poldek yotardi. Mikasa chiqqanida u yerda allaqachon kimdir o'tirgan edi.

— Armin?

U sekin boshini ko'tardi. Tizzasida o'sha kitob: titilib ketgan, bukilgan burchaklari tasma bilan mahkamlangan, qalin muqovali eski kitob. Armin buvasidan qolgan bu kitobni har kuni, har qaysi bo'sh daqiqada ochardi. Devorlar ortidagi dunyo haqida: cheksiz sho'r suv, olov suvi, muz maydonlari, qum dengizlari haqida.

— Yana uxlay olmadingmi? — dedi Armin yumshoq jilmayib.

— Sen ham uxlamabsan.

— Menimcha, bugun kecha hech kim uxlamaydi. Faqat ba'zilar buni tan oladi.

Mikasa uning yoniga o'tirdi. Bir muddat ikkalasi ham jim qoldi.

Armin uzoqqa qarab turardi. Uning yuzida bu kunlarda kamdan-kam ko'rinadigan bir tinchlik bor edi. Tashqi dunyo haqida o'ylaganda u hamisha shunday bo'lardi. Mikasa buni payqab, ichida yengil bir mehr his qildi. Armin hech qachon eng kuchli kursant bo'lmagan, eng chaqqon ham emas edi. Ammo uning aqli va yuragi bor edi, va bu ikkisi ko'pincha mushtdan ham kuchliroq bo'lib chiqardi. Uzoqda, devorning uzun qora chizig'i yulduzlar orasida cho'zilib yotardi. Odamlar bu devor ularni himoya qilishini aytishardi. Mikasa esa nima uchundir uni har safar bir narsani ushlab turgan panjara deb o'ylardi.

— Ertaga tanlov kuni, — dedi Armin sekin.

— Bilaman.

— Sen Harbiy politsiyani tanlashing mumkin. Eng yaxshi o'ntalikdasan. Ichki devor ortida tinch hayot, toza ko'cha, tinch uyqu...

— Yo'q, — dedi Mikasa.

Armin kulib yubordi, lekin kulgisi achchiq emas, odatdagidek ochiq edi.

— Bilardim. Savol berayotganimda ham javobni bilardim.

— Unda nega so'radin?

Armin bir oz jim qoldi. Kitobning muqovasini barmoqlari bilan silab, so'zlarni diqqat bilan tanladi. U har doim shunday qilardi. Gapirishdan oldin o'ylab ko'rar, shu sababli uning gaplari ba'zan boshqalarning shov-shuvli baqiriqlaridan ko'ra og'irroq bo'lib tushardi.

— Chunki bir narsani tushunmoqchiman, — dedi u nihoyat. — Sen Razvedka korpusini tanlaysan. Buni bilaman. Lekin nima uchun? Erenni himoya qilish uchunmi, yoki o'zing xohlaganing uchunmi?

Mikasa javob bermoqchi bo'ldi. Og'zi allaqachon so'zni topgandek edi. Ammo so'z chiqmadi.

— Men tushuntirib ko'raman, — dedi Armin shoshilmay. — Men Razvedka korpusini tanlayman. Bilasanmi, men qo'rqoqman. Buni yashirib o'tirmayman. Qo'llarim hozir ham sal titrab turibdi. Lekin men dengizni ko'rmoqchiman. Bu kitobdagi dengizni. Titanlar bo'lsa ham, devor bo'lsa ham. Bu mening xohishim. Bu xohish qo'rquvimdan kuchliroq ekanini yaqinda angladim.

— Bobom bu kitobni menga berganida, — davom etdi u, — birinchi bo'lib dengiz haqidagi sahifani ko'rsatgan edi. Dunyoda devorlardan ham katta narsalar bor, degan edi. Men o'shanda hali bola edim, shunchaki ishondim. Keyin bobom qaytib kelmadi. Odamlar uning ismini shivirlab aytishardi. Ba'zilar «ahmoq» der, ba'zilar «jinni» derdi, chunki u devor ortiga chiqishni orzu qilgan edi. — U jilmayib qo'ydi. — Lekin men uning gapi to'g'ri ekanini bilaman. Agar hech kim chiqmasa, dengiz faqat kitobda qoladi.

— Qo'rquv ketadimi? — so'radi Mikasa.

— Yo'q, — dedi Armin darhol. — Menimcha, hech qachon ketmaydi. Faqat u bilan yonma-yon yurishni o'rganasan. Qo'rquv hamrohga o'xshaydi: sen unga bo'ysunmaysan, lekin uni inkor ham qilmaysan.

— Kitobda dengiz haqida nima yozilgan? — so'radi Mikasa.

Armin biroz yorishdi. U har doim shu mavzuga kelganda yorishardi.

— Unda aytilishicha, dengiz shunchalik kattaki, narigi qirg'og'i ko'rinmaydi. Suvi sho'r. Quyosh uning ustida botganda, butun osmon olov rangida yonadi. Va unda baliqlar yashaydi, shunchalik ko'pki, ularni hech kim sanay olmagan. — U kulib qo'ydi. — Bilaman, bularni tasavvur qilish qiyin. Men ham qilolmayman. Lekin xuddi shuning uchun ko'rishni xohlayman.

U kitobni yopdi.

— Men Erenni yaxshi ko'raman. Seni ham. Ikkingiz uchun qo'rqaman ham. Lekin siz uchun emas, o'zim uchun tanlayman. Sen-chi, Mikasa?

* * *

Bu savoldan keyin Mikasa uzoq vaqt javob topolmadi. Armin uning jimligini hurmat qilib, yana kitobini ochdi, lekin o'qimadi, shunchaki sahifalarni sekin varaqlab o'tirdi.

Mikasa o'zining ichiga qaradi, go'yo qorong'u xonaga chiroq ko'tarib kirgandek.

Bu savolni hech kim unga bunday berib ko'rmagan edi. O'zi ham bermagan. Uning hayoti to'rt devor ichidagi aniq yo'ldek edi: Erenni qo'riqlash, Eren borgan joyga borish, Eren turgan joyda turish. Bu yo'lda hech qanday chorraha yo'q edi. Hech qachon «xohlaysanmi?» degan savol ko'tarilmagan.

Agar Eren Harbiy politsiyani tanlasa, u ham tanlaydi. Agar Eren qishloqda qolsa, u ham qoladi. Agar Eren... Mikasa xayolida kelajakni tasavvur qilishga urindi va birdan to'xtab qoldi. Kelajakdagi har qanday manzarada faqat Eren bor edi. Hech qanday daraxt, hech qanday uy, hech qanday kasb yo'q edi, faqat Erenning yelkasi, Erenning tarqoq sochlari, Erenning g'azabli, shoshqaloq qadamlari.

Bu sevgimi? Yoki odatmi? Yoki yillar davomida yuragiga bog'langan zanjirmi?

Mikasa ikki xil kelajakni qarshisiga qo'ydi, go'yo ikki eshik ochgandek.

Birinchi eshik ortida ichki devor turardi. Toza ko'chalar, oq non hidi anqib turgan novvoyxonalar, kechqurun sokin bog'lar. Tinch uyg'onish, tushlarsiz uyqu. U yerda hech kim titanlar haqida gapirmasdi, hech kim har kuni o'limning navbatini kutmasdi. Mikasa u yerda uzoq, xavfsiz va tinch yashashi mumkin edi. Erenning xabarlari esa devor ortidan, qayerdandir kelib turardi: mana, u hali tirik. Mana, u hali tirik. Mana... Bu xabarlarni kutish har kuni ichida oz-ozdan so'nib boradigan odamning hayoti bo'lardi.

Ikkinchi eshik ortida esa hech narsa ko'rinmasdi. Qora, noma'lum, shamol hushtagi va titanlarning ulkan soyasi bor edi. Lekin shu qorong'ulik ichida yonma-yon ketayotgan uch kishi ham bor edi, va Mikasa o'sha uchlikning bir qismi bo'lishni xohlardi.

U ikkinchi eshikka qaraganda yuragi tinchlanishini, birinchisiga qaraganda esa sovuq qotishini sezdi. Bu savolga javob allaqachon shu yerda edi, uning ichida.

Hamma narsa jimjit edi. Faqat ichkarida, yuragi tubida, eski bir ovoz hali ham shivirlardi: «Sen u uchun bu yerdasan». Lekin Mikasa bu safar unga boshqacha javob berdi: «Yo'q. Men o'zim uchun ham shu yerdaman. Chunki u mening yo'limga to'g'ri keladi».

Ichida bir ovoz shivirladi: sen unga qarzdorsan. U sening hayotingni qutqargan. Sen shu qarzni to'lashing kerak.

Ikkinchi ovoz esa boshqacha gapirdi. U ovoz yumshoqroq, lekin ishonchli edi: sharfni sen uni o'ragan qo'lga bog'langaning uchun emas, sen o'zing uni yechmaganing uchun taqib yuribsan. Hech kim senga bu sharfni taqishni buyurmagan.

Mikasa qo'lini yana bo'yniga olib bordi. Mato eski, ammo issiq edi. Sovuq tunda ham bu issiqlik o'zgarmagandek tuyuldi.

— Armin, — dedi u sekin. — Men hech qachon bu haqida o'ylamaganman.

— Bilaman, — dedi Armin. — Shuning uchun so'radim. Javobingni bilishim shart emas. Faqat sen o'zing bilishing kerak.

— Eren ham seni himoya qilishdan ko'ra, yonida yurishingni qadrlaydi, — qo'shib qo'ydi Armin. — U buni qanday aytishni bilmaydi, xolos.

Mikasa javob bermadi. Lekin bu gap unga uzoq vaqt yengillik berdi.

* * *

U yerdan ketayotganda Mikasa mashq maydoni tomondan kelayotgan g'alati tovushni eshitdi. Nafas olish. Og'ir, ritmik, qat'iy nafas. Yerga tushib turgan etik izlari.

Maydon o'rtasida, oy nuri ostida Eren turardi.
Ko'ylagi terdan ho'l, kaftlari tuproqqa belangan, bo'ynidagi tomirlar bo'rtib chiqqan. U sovuq yerda yana bir marta, yana bir marta o'zini ko'tarib, tushirib, nafasini rostlab turardi. Ko'rinishi shunday ediki, go'yo u mashqni emas, o'zini qaysidir ko'rinmas dushmandan ajratib turgan chiziqni yengib o'tishga urinardi.

Uch yil oldin, ilk sinov kunlarida Erenning moslamasi buzilib, u boshi pastga osilib qolgan edi. Maydonda kulgi, shivir-shivir, hatto ba'zilarining achinishi eshitilgan edi. Mikasa o'sha kuni kulmadi, achinmadi ham. U Erenning yuzidagi o'sha ifodani ko'rgan edi: qizarib, tishini tishiga qo'ygan, hamma narsaga qaramay yiqilishni rad etgan yuz. Eren o'sha kecha ham, undan keyingi kechalarda ham mashq qildi. Va uch yildan keyin, bugun, o'sha bola maydonda hammadan ham chidamli kursantlardan biriga aylangandi.

— Yetadi, — dedi Mikasa.

Eren boshini ko'tardi. Bir lahza uning yuzida g'azab yo'q edi, faqat charchoq va juda chuqur, bolalarcha bir qat'iyat bor edi. Keyin odatdagi ifoda qaytib keldi.

— Sen ham uxlamayapsanmi?

— Ertaga marosim. Sen ertaga tanlovdan oldin charchab qolasan.

— Charchamayman, — Eren yerga o'tirib, yengi bilan yuzini artdi. — Men titanlarni yo'q qilaman, Mikasa. Hammasini. Bitta ham qoldirmay. Ertaga ham, indinga ham, qaerda bo'lsam ham. Shu kun uchun yashayapman. Qanday qilib bo'lsa ham.

Mikasa uning yoniga o'tirdi. Uning ovozi tobora qattiqlashgan, ko'zlari esa oyning sovuq nurida shunday yarqirardiki, ichida yonayotgan olovni ko'rish mumkin edi. Eren hech qachon bunday gaplarni bejiz aytmasdi. Uning har bir so'zi bir qasamyod edi. Va aynan shu qasamyod Mikasani doim qo'rqitardi: chunki Eren o'z yo'lini shunday qat'iyat bilan tanlagan ediki, bu yo'lda unga hech narsa ko'maklashmasa ham, u yurib ketaverar, hatto yiqilganda ham orqaga qaramasdi.

Birozdan keyin Eren sekin, kutilmagan tarzda dedi:

— Sen Harbiy politsiyani tanla.

Mikasa unga qaradi.

— Nima?

— Nega unday qarading? — Eren yelka qisdi. Ko'zlarini chetga olib qochdi. — Sen eng kuchli kursantsan. Hamma biladi. Ichki devor ortida xavfsiz yashashing mumkin. Men... men sening orqamdan odam bo'lib yurishingni xohlamayman, ya'ni... Sen mening opam emassan. Hech kim emassan. Sen o'z hayotingni yasashing mumkin.

— Onam halok bo'lgan kuni... — Eren bir zum to'xtadi, tomog'i qisilgandek bo'ldi. — Men hech narsa qila olmadim. Hammasi ko'z o'ngimda bo'ldi, men esa shunchaki turib qoldim. Agar sen ham... agar sen ham mening sababimdan... — u gapini oxiriga yetkazmadi. — Men buni ko'tara olmayman, Mikasa.

Mikasa bu e'tirofni tinglarkan, yuragi og'rib ketganini sezdi. Eren hech qachon bunday gapirmagan edi. U har doim g'azabning ortiga yashirinardi, chunki g'azab uni ayblamas, faqat harakatga undardi. Hozir esa g'azab ketgan, uning ostida yashirilgan yoshgina, qo'rqqan bola ochilib qolgan edi.

Mikasa uning qo'liga qaradi. Kaftlari qizarib ketgan, bilaklarida yangi tirnalgan joylar, tirsagida bir hafta oldingi mashqdan qolgan ko'karish bor edi. Bu qo'llar bir kuni titanning bo'yniga qilich uradi. Yoki ortiqcha jasorat sabab yiqiladi. Mikasa buni juda yaxshi bilardi. Lekin shu qo'llar o'sha qorong'u kunda unga sharfni uzatgan edi. Va shu fikr ichida bir narsani aniqlashtirdi: u Erenni sharf uchun emas, shu qo'llar uchun, shu inson uchun tanlagan edi.

Mikasa jim qoldi. Bu gaplarni Eren avval ham aytgan edi. Har safar g'azab bilan, qo'pol, qisqa. Lekin bu safar uning ovozida boshqacha narsa bor edi: g'azab emas, ehtiyotkorlik, hatto, qo'rquvga o'xshash narsa. Eren uning xavfsizligi uchun qo'rqardi. U buni sezdirmaslikka urinardi, lekin Mikasa olti yildan beri uning yuzini o'qish san'atini o'rgangan edi.

Mikasa uzoq nafas oldi. So'ng sekin gapirdi, so'zlarini oldin hech qachon bunday joylashtirmagandek:

— Eren, men senga qarzdor bo'lganim uchun yonida emasman.

— Unda nima uchun?

— O'zim shunday xohlayman.

Aytgan zahoti u bu gap haqiqat ekanini sezdi. Bu so'zlar oldindan tayyorlanmagan, boshqalardan o'rganilmagan edi. Ular ichidan, chuqur yerdan chiqqandek tuyuldi. Mikasa buni uzoq vaqt o'zidan yashirib kelgandi: nafaqat sharf uni Erenga bog'lagan, balki u har bir kuni, har bir qadamida shu yo'lni qaytadan, o'z irodasi bilan tanlagan edi. Faqat bu tanlovni hech qachon ovoz chiqarib aytmagan.

Erkinlik, deb o'yladi u, yolg'iz qolish degani emas. Erkinlik kim bilan, nima uchun birga bo'lishni o'zing hal qilishdir. Zanjir ham, tanlov ham ba'zan bir xil ko'rinadi: ikkisida ham odam bir joyda qoladi. Farq faqat shundaki, zanjirni kimdir taqadi, tanlovni esa insonning o'zi tanlaydi.

Eren indamadi. Uning yuzida g'alati ifoda paydo bo'ldi: hayrat, biroz noqulaylik, juda ozgina yengillik.

— Faqat, — dedi nihoyat u, — mening orqamdan emas. Yonimda yur. Men senga himoyaga muhtoj bola emasman.

Mikasa jilmaydi. Bu jilmayish juda kichik, deyarli ko'rinmas edi, lekin haqiqiy.

— Bilaman, — dedi u. — Sen o'zingni qutqara olasan. Men esa shunchaki yoningda bo'lishni xohlayman.

Bir muddat jim o'tirishdi. Uzoqdan kimningdir yo'talayotgani, shamolning kazarma tomini silayotgani eshitildi.

— Mikasa, — dedi Eren xayolchan. — Titanlar bo'lmaganida, nima qilgan bo'larding?

Mikasa bu savolga tayyor emas edi. U hech qachon «titanlar bo'lmaganida» deb o'ylamagan edi.

— Bilmayman, — dedi u rostgo'ylik bilan. Keyin o'ylab, sekin qo'shdi: — Tog' etagida kichkina uy. Bog'. Sen, Armin va men. Kechqurunlari ko'k choy.

— Zerikarli, — dedi Eren.

— Menga yoqardi.

Eren unga g'alati tikildi, go'yo Mikasaning orzusi borligini birinchi marta eshitgandek. Aslida u buni haqiqatan birinchi marta eshitgan edi. Mikasaning o'zi ham.

Eren «hm» dedi. Bu uning e'tirof etishining eng yaqin shakli edi. U yana tuproqqa qo'llarini tiradi.

— Unda mashq qil. Ertaga men seni yutaman.

— Orzu qil.

* * *

Tong sekin keldi. Avval ufq chetida kulrang chiziq paydo bo'ldi, keyin u pushti rangga, undan so'ng oltin tusga aylandi. Kazarma uyg'ondi: ba'zilar yo'talib, ba'zilar kulib, ba'zilar jim, yuzlarida kechasi uxlamaganlarning belgisi bilan.

Mikasa quduq yonida yuzini yuvdi. Sovuq suv terisini chaqqondek urdi va miyasini ham sovutdi. Quduq suvida o'z aksi tebranardi: tik yelkali, qora sochli, ko'zlarida xotirjam, deyarli begona bir qiz. U shu aksga uzoq tikildi. Kechagi tungacha uni «Erenning himoyachisi» deb bilardi. Bugun esa ko'zlarida boshqa narsani ko'rdi: bir inson, o'z yo'lini topgan inson.

— Mikasa! — Sasha yelkasi oshib, og'zida non bilan yetib keldi. — Bugun nihoyat oxirgi nonushta! Shu sababli ikki barobar yeyman.

— Zaxira yig'ishni unutma, — dedi Mikasa.

Sasha bir lahza hayron qoldi, so'ng ovoz chiqarib kuldi. Mikasa ham jilmaydi. Kechagi tundan beri u ancha yengil jilmaydigan bo'lib qolgan edi.

Marosim maydonida kursantlar saf tortdi. Rasmiy kiyimlar ustida quyosh nuri porlardi. Kimlardir qo'llarini siqib, kimlardir yutinib, kimlardir qo'rquvini yashirishga urinib turardi. Katta ovozli komandir nomlarni bir-bir o'qiy boshladi. Har bir ism maydon bo'ylab shamolga o'xshab tarqalib ketardi.

Mikasa o'sha ismlar orasidan o'zi yaxshi bilgan yuzlarni topardi. Sasha lablarini tinmay qimirlatib, ehtimol, ertangi nonushta haqida shivirlab turardi. Konni qo'llarini orqasiga mahkam qisib, juda jiddiy ko'rinishga urinar, lekin kulgisi ko'zlaridan sizib chiqardi. Jean ko'kragini ko'targancha yuqori o'nlikka tikilardi: ichki devor unga hech qachon bunchalik yaqin bo'lmagan edi. Marko esa ro'parasida turib, tinch, ravshan jilmayardi.

Komandir ovozini balandlatib, kursantlarga murojaat qildi. U ularni insoniyat umidi deb atadi, devorlarning kelajagi deb atadi. Bu so'zlar ko'pincha shunday marosimlarda aytiladigan so'zlar edi: katta, oltin, bo'sh. Lekin Mikasa ularni boshqacha eshitdi. U o'zi uchun «insoniyat» emas, uchta ism haqida o'ylardi. Va nima uchundir, bu uni kamsitmadi. Aksincha, yengil tortdi: katta so'zlar ortida ham har doim bir necha kishining kichik, jonli sevgisi yotadi.

Mikasa qatorda to'g'ri turardi. Yelkalari tik, nigohi oldinga qadalgan. Lekin ichida u yengil edi. O'zi ham sezmagan darajada yengil.

Armin uning yonidan o'tayotib, bir lahza ko'zlari bilan qaradi. Hech narsa demadi. Faqat boshini sal egdi, go'yo savolga javob topilganini ko'rgandek.

Eren esa nigohini oldinga qadab turardi, o'tkir va to'g'ri. U o'z yo'lini allaqachon bilardi.

Shamol maydondan o'tdi. Mikasaning bo'ynidagi sharf sekin tebrandi. Qizil, eskirgan, chetlari tikilgan. U endi bu sharfni boshqacha his qilardi. U uni «bog'lab turgan zanjir» deb emas, «tanlab olingan bayroq» deb his qilardi. Bir paytlar kimdir uning bo'yniga o'ragan issiqlikni u endi o'z xohishi bilan o'zida saqlab yurardi.

U o'zi uchun, hech kimga qarz sifatida emas, hech kimning iltimosi sifatida emas, faqat o'zi uchun tanlaydi. Va aynan shu tanlov unga hech qachon bunchalik erkinlik bermagan edi.

Komandir uning ismini chaqirdi.

Mikasa bir qadam oldinga tashladi. Etigi quruq tuproqqa tekkan lahza uning yuragi bir zum tezroq urib ketdi. Bu qo'rquv emas edi. Bu birinchi marta o'z yo'lida qadam tashlayotgan odamning hayajoni edi.

Yelkasi orqasidan kimningdir tanish nigohi sezildi. Bu Eren edi. U o'z o'rnida turib, boshini sal burib, unga tez qaradi va lablari bilan ovozsiz so'z aytdi: «Yutaman». Mikasa ko'zlarini jimgina yumib ochdi, bu «orzu qil» degani edi.

Orqasida devor ko'tarilib turardi, baland, katta, qadim. Ammo bugun u uni panjara deb emas, shunchaki bir kun yo'lini kesib o'tishi kerak bo'lgan to'siq deb ko'rdi. Va birinchi marta, juda uzoq vaqtdan beri, u o'z yuragida mutlaqo tinch bir jimlikni his qildi.

Qaror qabul qilingan edi.

Marosimdan keyin, maydon bo'shab, kursantlar to'p-to'p bo'lib tarqala boshlaganida, Marko Mikasaga yaqinlashdi. U odatdagidek yumshoq jilmaydi, qo'lini yurak ustiga qo'yib, biroz bosh egdi.

— Tabriklayman, Mikasa. Hammamiz sendan ko'p narsa o'rgandik. Ayniqsa mashqda.

— Rahmat, — dedi Mikasa. Bunday gaplarga javob topish uning uchun doim qiyin edi.

— Kechagi gapim esingdami? — davom etdi Marko. — Har kim o'z yo'lini tanlaydi. Men buni sen uchun ham aytgan edim. Qaysi yo'lni tanlama, muhimi, u sening yo'ling bo'lsin.

Mikasa unga qaradi. Bu so'zlar shunchalik oddiy, shunchalik samimiy ediki, ularni eshitish yengillik berdi.

— U meniki, — dedi u.

— Unda hammasi joyida, — jilmaydi Marko va uning yelkasiga yengil qo'l tekkizdi. Keyin uni chaqirayotgan Jeanga qarab, o'z yo'liga ketdi.

Mikasa uning ortidan qarab turdi. Odamlar ba'zan shunday gapirib, shunday ketib qolishardi. Va o'shanda hech kim bu lahzaning qadrini anglamasdi.

* * *

Kechqurun, marosim tugab, kursantlar kazarma bo'ylab tarqalganda, uchalasi yana o'sha eski zinapoyada to'plandi. Hech kim kelishib olmagan edi. Ular shunchaki o'z-o'zidan shu yerga kelib qolishdi.

Armin kitobini tizzasiga qo'ydi. Eren zinapoyaning eng chetiga yonbosh o'tirdi, oyoqlari bo'shliqqa osilib turardi. Mikasa ikkalasining o'rtasiga o'tirdi.

— Hammamiz o'z yo'limizni tanladik, — dedi Armin. — Buni bilasizlarmi?

— Men titanlarni yo'q qilish yo'lini tanladim, — dedi Eren. — Sen kitobingdagi dengizni.

— Mikasa-chi? — so'radi Armin.

Eren unga qaradi. Ikkalasining nigohi kesishdi. Mikasa kutilmagan darajada uzoq, sokin jilmaydi.

— Men sizlarni tanladim, — dedi u. — Lekin bu safar o'zim uchun.

Armin yengil kulib yubordi. Eren, odatiga ko'ra, «hm» dedi va boshini chetga burdi. Lekin uning lablari chetida ham kichik, yashirin bir jilmayish bor edi.

Uzoqda devor o'zining uzun qora soyasini yerga tashlab turardi. Bugun bu soya ularni qo'rqitmadi. Uchalasi yonma-yon o'tirib, oyni, yulduzlarni va o'zlari hali ko'rmagan dunyoni o'ylashardi.

— Keyin nima bo'ladi? — so'radi Eren, nigohini uzoqqa qadab. — Dengizni ko'rgandan keyin.

— Keyin... — Armin o'ylanib qoldi. — Keyin boshqa narsani ko'ramiz. Dunyoda hali ko'rilmagan narsalar ko'p.

— Zerikmasak bo'ldi, — dedi Eren, va bu uning eng yengil, eng bolalarcha gapi edi.

— Dengizni birga ko'ramiz, — dedi Armin tinchgina. — Va'da beraman.

Hech kim javob bermadi. Lekin hech kim bu va'daga ishonmaslik haqida ham o'ylamadi.

Mikasa sharfini bo'ynida yana bir bor to'g'riladi. Qizil mato oy nurida to'q ko'rinardi, lekin ichida hamon issiq edi. Va bu issiqlik endi unga qarz sifatida emas, tanlov sifatida tegishli edi: faqat uning o'zining ixtiyoriy sovg'asi sifatida.

Kechasi, hamma uxlaganda, Mikasa kazarma derazasi oldiga bordi. Tashqarida devor hamon turardi, lekin uning soyasi endi o'sha eski og'irlikni tashimasdi. Ertaga nima bo'lishini u bilmasdi. Faqat bitta narsani bilardi: nima bo'lsa ham, u o'z yo'lida bo'ladi. Qarzdan emas, qo'rquvdan emas, faqat o'zi tanlagani uchun.